Zabytkowe tereny dawnego przedsiębiorstwa Perun przy ul. Grochowskiej na warszawskiej Pradze‑Południe mają przejść kompleksową rewitalizację. Pojawiła się nowa koncepcja, która zakłada włączenie historycznych elementów w nowoczesny kompleks.

Inwestycja obejmuje przekształcenie terenu z ponad stuletnimi częściami zakładu w wielofunkcyjny kwartał mieszkaniowo‑usługowy, z jednoczesnym zachowaniem i ochroną zabytkowych hal produkcyjnych dawnej firmy.

Historia zakładów sięga 1909 roku, przy czym na ul. Grochowską (obecnie 301/305) Towarzystwo Akcyjne Fabryk Tlenu i Aparatów Perun zostało przeniesione w 1913 roku. Po relokacji powstał warsztat spawalniczy, wybudowano dwie hale produkcyjne oraz dwa magazyny. Zabudowania przetrwały wojnę. Po jej zakończeniu przedsiębiorstwo ponownie uruchomiło produkcję gazów technicznych i urządzeń do spawania, od 1956 roku funkcjonując jako Warszawska Fabryka Sprzętu Spawalniczego Perun. Zakłady ostatecznie zaprzestały działalności nieco ponad 20 lat temu.

W 2019 r. cztery hale pofabryczne Peruna wciągnięto na listę zabytków. "Obiekt posiada wartości artystyczne, historyczne i naukowe, uzasadniającego objęcie go wpisem do rejestru zabytków nieruchomych", argumentował konserwator.

Teraz zabytkowe hale przy ul. Grochowskiej mają wejść w skład nowoczesnego kompleksu mieszkaniowo‑usługowego. Za realizację odpowiedzialna jest firma Alides Polska, a koncepcję architektoniczną przygotowała pracownia WWAA.

Inwestycja ma się składać z siedmiu części, w których powstaną 242 mieszkania o łącznej powierzchni ok. 12 tys. m², ponad 2 tys. m² powierzchni usługowej oraz garaż podziemny na ponad 200 miejsc parkingowych. Projekt obejmuje też części zielone, a nawet elementy edukacyjne, eksponujące historię zakładów Perun.

Architektura nowych budynków ma nawiązywać do przemysłowego charakteru miejsca - poprzez zróżnicowane bryły, rytm elewacji oraz użycie surowych materiałów, takich jak beton.

Ważnym elementem projektu jest wyeksponowanie historycznych obiektów, m.in. dzięki podcieniom i otwarciom zapewniającym czytelność dawnej zabudowy oraz ogólny dostęp do niej i do treści edukujących i przypominających o historii miejsca.

^{Źródła: Property News, Urbanity, WWAA.}

W wielu krajach obowiązują przepisy, które brzmią absurdalnie, niewiarygodnie lub śmiesznie dla obcokrajowców, lecz jeśli nie będą ich przestrzegać, może czekać ich sroga kara.

Od 1992 roku w Singapurze obowiązuje surowy zakaz importu, sprzedaży i żucia gumy. Celem jest utrzymanie czystości oraz uniknięcie aktów wandalizmu w transporcie publicznym - w latach 90. gumy zapychały drzwi metra i niszczyły infrastrukturę. Za posiadanie i żucie gumy grożą wysokie kary finansowe, a w skrajnych przypadkach nawet prace społeczne. To dlatego Singapur uchodzi za jedno z najczystszych miast świata.

W Japonii od 2008 roku obowiązuje tzw. Metabo Law. Jest to prawo, które zobowiązuje firmy i samorządy do kontrolowania obwodu talii obywateli w wieku od 40 do 74 lat. Limitami są 85 cm dla mężczyzn i 90 cm dla kobiet. Jeśli wskaźniki zostaną przekroczone, przewiduje się obowiązkowe zajęcia odchudzające finansowane przez pracodawcę, a w przypadku braku zmian firma podlega grzywnie. Nie karze się tu więc obywatela, otyłość nie jest nielegalna, lecz ustawa odniosła duży sukces. Była to część szerszego programu zwalczającego otyłość - edukacja obywateli także pomogła.

Aby uniknąć opóźnień i przeludnienia na dworcach kolejowych i peronach, w 1910 roku we Francji wprowadzono ustawę zakazującą całowania się w tych miejscach. Obowiązywała ona przez lata, jednak ciężko było ustalić, jakie kary groziły za jej złamanie. Obecnie prawo to już nie występuje, jednak długo figurowało w regulaminach kolejowych.

Hodowanie tylko jednej świnki morskiej jest nielegalne w Szwajcarii od 2008 roku. To zwierzę stadne, a jej izolacja uznawana jest za znęcanie się. To samo dotyczy m.in. papug czy niektórych ryb. Prawo odzwierciedla bardzo rygorystyczne szwajcarskie podejście do dobrostanu zwierząt. W przypadku śmierci jednego ze zwierzęcia, kiedy drugie zostaje samo, ale właściciel nie chce adoptować kolejnego, może wynająć towarzysza dla swojej świnki nie na stałe, ale żeby nie cierpiała ona z powodu samotności.

Od 2008 roku w Wenecji obowiązuje prawo zakazujące karmienia gołębi na terenie całego miasta, również na placu św. Marka, gdzie wcześniej było to dozwolone. Ptaki niszczą zabytki, a ich odchody uszkadzają kamień i marmur. Za złamanie prawa grożą mandaty nawet do 500 euro.

Prawo, które powinno obowiązywać wszędzie na świecie - zakaz plucia na ulicę. W Londynie i wielu brytyjskich dzielnicach uznawane jest to za zachowanie antyspołeczne i podlega karze w wysokości minimum 50 funtów, jednak kwoty sięgają czasem nawet 500. Według władz plucie jest wykroczeniem przeciwko środowisku, więc uznano to za przestępstwo. Celem zakazu jest walka z brakiem porządku i higieny w miejscach publicznych.

Chociaż wiele z tych przykładów może się wydawać dziwnych, każdy z nich powstał z powodu realnych problemów, z jakimi mierzą się dane społeczeństwa.

Afryka Wschodnia miała niegdyś znacznie bardziej bujny krajobraz pełen rzek, jezior i rozległych sawann. W afrykańskim okresie wilgotnym (trwającym od około 9600 do 5300 lat temu) kwitło tam życie. Od tysiącleci jednak przechodzi proces narastającej suszy.

Skutki kilku tysięcy lat suszy są teraz odczuwalne aż do fundamentów kontynentu afrykańskiego. Christopher Scholz, geolog, fizyk i emerytowany profesor Uniwersytetu Columbia, odkrył, że nawet jeziora, które przetrwały do dziś, drastycznie się cofnęły. Jezioro Turkana ma obecnie długość ok. 250 km i sięga głębokości często przekraczających 120 metrów. Kiedyś jednak jezioro miało głębokość nawet 400 metrów, a wokół niego rozciągały się szerokie sawanny. Fauna i ludzkie osady korzystały z obfitych zasobów wodnych.

To właśnie dzięki swoim rozmiarom w Okresie Wilgotnym jeziora wywierały duże ciśnienie na skorupę ziemską, spowalniając ruch płyt tektonicznych. W takich warunkach woda działała jak stabilizujący ciężar, który tłumił ruchy na uskokach skorupy ziemskiej. Kiedy zasoby się skurczyły, naturalna tarcza ochronna zniknęła, a płyty tektoniczne mają więcej swobody do przemieszczania się, co odkrył Scholz i jego zespół wykorzystując symulacje komputerowe. Tempo odsuwania się tych płyt wynosi dziś około 6,35 mm rocznie. Nie jest to dużo w skali ludzkiego życia, jednak ma ogromne znaczenie w skali geologicznej. Według naukowców mniejsza ilość wody zwiększyła roczne tempo oddalania się tektonicznego o około 3 proc. w ciągu ostatnich 5000 lat.

Wschodnia Afryka leży na strefie ryftu, czyli obszarze, gdzie płyty tektoniczne somalijska i nubijska są stopniowo rozciągane i odsuwane od siebie. To właśnie dlatego może tu w przyszłości powstać nowy ocean.

Na Wyspie Południowej jeziora Turkana znajduje się też aktywny wulkan, którego działalność wzrasta wraz z obniżeniem się poziomu wody w jeziorze, ponieważ powoduje to większą dekompresję płaszcza pod wulkanem, w wyniku czego coraz więcej skał topi się i wycieka do komory magmowej.

Proces, który obserwujemy dzisiaj, to początkowy etap bardzo długotrwałego geologicznego cyklu. Według ekspertów, jeśli strefa ryftowa będzie się nadal rozszerzać i pogłębiać, w skali milionów lat może dojść do utworzenia nowego oceanu pomiędzy wschodnią częścią Afryki a resztą kontynentu.

Podczas gdy wszystkie inne miesiące mają na przemian po 30 i 31 dni (z wyjątkiem grudnia i stycznia, które oba mają 31), luty znacząco się wyróżnia. Najkrótszy miesiąc w roku ma 28 dni, a w latach przestępnych nawet 29. Kto tak ułożył kalendarz i skąd ta nieregularność? Da się to naukowo wytłumaczyć. Okazuje się, że korzenie tej anomalii nie tkwią w precyzyjnych obliczeniach astronomicznych, lecz w dawnych rzymskich przesądach i konieczności wynikającej z matematyki.

Historia współczesnego systemu datowania, czyli kalendarza gregoriańskiego, sięga pierwszego kalendarza rzymskiego, który pierwotnie składał się z zaledwie dziesięciu miesięcy - od marca do grudnia. Co ciekawe, początek roku pozostawał wówczas nienazwany, ponieważ brak możliwości uprawy roli w tym okresie sprawiał, że Rzymianie nie uważali tego okresu za istotny. Zwyczajnie nie był on wliczany w rachubę czasu.

Przełom nastąpił za panowania króla Numy Pompiliusza (753-673 p.n.e.), który postanowił zsynchronizować system z rokiem księżycowym, dodając do niego styczeń oraz luty. Proces ten napotkał jednak na barierę kulturową. Antyczni Rzymianie wierzyli, że liczby parzyste przynoszą pecha. Aby uczynić kalendarz bardziej pomyślnym, król odjął po jednym dniu od dotychczasowych miesięcy liczących 30 dni, zamieniając je w miesiące 29-dniowe. Inne liczyły 31 dni.

Dążenie do uzyskania nieparzystej sumy dni w skali całego roku postawiło monarchę przed dylematem. Rok księżycowy (lunarny) liczy około 355 dni, a matematyka jest nieubłagana - suma dwunastu liczb nieparzystych zawsze daje wynik parzysty. Aby zachować pożądaną, nieparzystą liczbę dni w całym cyklu, jeden z miesięcy musiał ostatecznie pozostać podzielny przez 2. Wybór padł na luty, który ze względu na odbywające się w tym czasie obrzędy ku czci zmarłych został uznany za odpowiedni do przyjęcia tego piętna. Uznano, że skoro śmierć sama w sobie jest największym nieszczęściem, to "pechowa liczba" parzysta w tym konkretnym miesiącu bardziej już nie zaszkodzi.

Mimo licznych reform, jakie kalendarz przeszedł na przestrzeni wieków, wliczając w to przejście na system oparty na ruchu Słońca za czasów Juliusza Cezara (100-44 p.n.e.), korekty papieża Grzegorza XIII (z 1582 r.), wprowadzenia miesięcy przestępnych i ostatecznego ukształtowania współczesnego dnia przestępnego, luty zachował swoją wyjątkową, skróconą formę. Dziedzictwo rzymskich wierzeń przetrwało do dziś, czyniąc z drugiego miesiąca roku stałe przypomnienie o starożytnych lękach przed liczbami parzystymi.

Jak widzimy, długość lutego nie wynika z obserwacji astronomicznych, lecz raczej z przesądów i numerologii. Nie jest ona powiązana z cyklem Księżyca, czyli z miesiącem synodycznym trwającym 29,53 dnia, ani też z ruchem naszej planety. Ziemia okrąża Słońce w ciągu ok. 365,24 doby, a jak to podzielimy na miesiące, to już kwestia naszej inwencji.

Podobnie jak w przypadku opisywanego przez nas wcześniej problemu podziału roku na Marsie istnieje tu pewna trudność. Podzielenie roku słonecznego na 12 równych części sprawia, że na każdy miesiąc przypada ok. 30,4 dnia. Tworząc kalendarz, Rzymianie najpierw ustalili długość pozostałych miesięcy na 29 lub 31 dni, a lutemu zostawili to, co było potrzebne do dopełnienia pełnego obrotu Ziemi wokół Słońca. 28 dni to po prostu wynik odejmowania, a nie obserwacji gwiazd. Skąd więc wziął się luty mający 29 dni?

Zazwyczaj co 4 lata luty ma 29 dni. Dlaczego drugi miesiąc roku wydłuża się o kolejny dzień w tzw. lata przestępne? Zmianę tę wprowadzono już w starożytności. Juliusz Cezar wprowadził obowiązujący dawniej kalendarz juliański. Astronomowie wiedzieli już, że Ziemia obiega Słońce w 365,25 doby (dokładnie w 365,24219). Rok kalendarzowy nie był więc zgodny z astronomicznym i coś trzeba było zrobić z tą ćwiartką. Jako że pomnożona przez 4 daje ona jedną dobę, władca Cesarstwa Rzymskiego zarządził dodawanie jednego dnia co 4 lata.

Rok z 366 dniami ustalany jest na lata podzielne przez 4, dlatego najbliższy rok przestępny będzie w 2028 roku. Od tej reguły są jednak wyjątki. Nieprzestępne są lata podzielne przez 100 (np. rok 1900), ale nie w przypadku, gdy są też podzielne przez 400, dlatego też rok 2000 był rokiem przestępnym. Powodem jest niedokładność wspomnianej ćwiartki. Aby nie przesadzić z korektą w jedną lub w drugą stronę, astronomowie doradzili papieżowi Grzegorzowi XIII, by usunąć lata przestępne kończące dany wiek przy zaniechaniu tej praktyki co 400 lat. Gdyby nie ten wyjątek od wyjątku, kalendarz byłby za krótki względem Słońca o około 0,002 dnia.

Dni przestępne wynikają z konieczności korekty naszego kalendarza. Gdybyśmy bowiem ich nie stosowali, doszłoby do desynchronizacji. Na każde 100 lat tracilibyśmy 24 dni. Mimo to kalendarz gregoriański nie jest idealny. Rok z naszego kalendarza jest o ok. 26-30 sekund dłuższy od roku astronomicznego. W związku z tym po ok. 3226 latach nadmiar ten sumuje się do pełnej doby.

Nie ma jeszcze ogólnie przyjętego planu, jak to skorygować. Kalendarz gregoriański ma dopiero 444 lata i błąd nie wpłynął istotnie na nasze odmierzanie dni. Istnieją już jednak pewne środki zaradcze. Do zegarów atomowych dodawane są sekundy przestępne. Proponowane jest także wprowadzenie nowej reguły, zgodnie z którą lata podzielne przez 4000 mają nie być przestępne. Na taką reformę ludzie mają jednak jeszcze sporo czasu.