Ostatni odczyt indeksu PMI dla przemysłu w Niemczech (wzrósł do 50,7 pkt z 49,1 pkt w styczniu) przyniósł u zachodniego sąsiada nadzieję po miesiącach złych danych i ponurych prognoz. Wskaźnik, który obrazuje nastroje menedżerów odpowiedzialnych za zakupy w firmach produkcyjnych, wreszcie się odbił, wywołując pytania o możliwe ożywienie.
Gość Onet Rano Finansowo studzi jednak entuzjazm. — Chciałbym zobaczyć jednak coś trwalszego — ocenia dr Konrad Popławski, ekonomista i koordynator projektu Powiązania gospodarcze w regionie w Ośrodku Studiów Wschodnich. Przypomina, że niemiecka gospodarka "w zasadzie od pięciu lat jest w stagnacji, a nawet okresami w recesji" i wciąż nie wyszła z tego "zapętlenia".
Na koniunkturę zza Odry coraz silniej nakładają się bowiem problemy strukturalne: niedoinwestowana infrastruktura transportowa i energetyczna, opóźnienia w cyfryzacji administracji i biznesu, a także jedne z najwyższych na świecie kosztów energii. W takiej sytuacji pojedynczy lepszy odczyt PMI jest raczej "jaskółką", która nie czyni wiosny, niż początkiem trwałego cyklu wzrostowego.
Drogi prąd i zbyt krótka kołdra fiskalna
Rząd w Berlinie próbuje pobudzać gospodarkę większymi wydatkami publicznymi i zapowiada impuls inwestycyjny. Chodzi zarówno o infrastrukturę, jak i wspieranie transformacji energetycznej oraz przemysłu przyszłości. — Państwo próbuje przez inwestycje publiczne trochę nakręcać koniunkturę gospodarczą. Tylko to można robić przez jakiś czas. Niemcy też nie mają budżetu z gumy i pytanie, czy przyniesie to trwałe zmiany — podkreśla dr Popławski.
W praktyce oznacza to dylemat: jak jednocześnie utrzymać konkurencyjność przemysłu, który zmaga się z rekordowo wysokimi cenami energii, i nie wywrócić do góry nogami konserwatywnej polityki fiskalnej, głęboko zakorzenionej w niemieckiej kulturze ekonomicznej. Wysokie rachunki za prąd i gaz stają się dla firm realną "kulą u nogi", szczególnie w energochłonnych branżach, które dotychczas stanowiły o sile niemieckiego eksportu.
Zobacz także: Fatalne dane dla niemieckiej gospodarki. Wyniki zaskoczyły ekspertów
Deregulacja po drugiej stronie Atlantyku
Kolejnym wyzwaniem, na które wskazuje ekspert OSW, jest zbyt powolna deregulacja nowych sektorów gospodarki w Niemczech i w całej Unii Europejskiej. — Nowe branże się nie rozwijają, bo dużo łatwiej, będąc nawet jakimś startupem, od razu pójść do Stanów Zjednoczonych — zauważa dr Popławski. To właśnie tam młode firmy znajdują połączenie trzech kluczowych przewag: skali rynku, lepszego dostępu do kapitału i bardziej elastycznych regulacji przynajmniej na wczesnym etapie rozwoju.
Europa natomiast często "szczyci się" tym, że w "cudowny sposób" bardzo szybko i szczegółowo reguluje nowe obszary technologiczne. Efekt bywa odwrotny do zamierzonego: innowacyjne branże — od fintechu po zielone technologie — nierzadko rozwijają się szybciej tam, gdzie ustawodawca daje im więcej przestrzeni eksperymentu. W efekcie grozi to utrwaleniem roli Niemiec i całej UE jako dostawcy precyzyjnych norm, ale niekoniecznie najważniejszych innowacji.
Pułapka uzależnienia od Chin
Zdaniem Popławskiego niemiecka gospodarka ma dwie drogi — albo zasadniczą zmianę gospodarczego paradygmatu, albo dalsze tkwienie w marazmie.
Sercem dzisiejszych dylematów Berlina jest jednak model gospodarczy oparty na eksporcie. — Jeśli Niemcy nie zreflektują się i nie zmienią tego modelu zbytniej otwartości europejskiej gospodarki, czyli właśnie zbytniego angażowania się w umowy handlowe, zwłaszcza z Chinami, to będzie bardzo trudno — ostrzega dr Popławski.
Przez lata niemieckie koncerny pomagały budować chińską potęgę przemysłową, inwestując kapitał, technologie i know-how w sektorach, w których same były najsilniejsze — od motoryzacji po przemysł maszynowy. Dziś coraz częściej okazuje się, że wychowany w ten sposób konkurent staje się rywalem na globalnych rynkach, również w samej Europie.
Niemcy stoją więc w rozkroku: z jednej strony pozostają silnie uzależnione od chińskiego rynku zbytu i sieci fabryk w Państwie Środka, z drugiej — odczuwają skutki masowego napływu tanich produktów z Chin na rynek unijny. — Widzimy, jakie to idzie tsunami, jak bardzo to podważa konkurencyjność wielu branż — mówi ekspert OSW. I dodaje, że problem coraz częściej dostrzegają także polscy przedsiębiorcy, m.in. w tak specjalistycznych sektorach, jak huty szkła, gdzie chińscy konkurenci pojawiają się w niszach uznawanych dotąd za trudne do opanowania.
Między Waszyngtonem a Pekinem
Kontekst niemieckich kłopotów gospodarczych wykracza daleko poza same Niemcy — rozgrywa się na tle narastającej rywalizacji Stanów Zjednoczonych z Chinami i redefinicji ładu globalnego. W Europie coraz częściej słychać pytanie, czy Ameryka w obliczu rosnącego zadłużenia i politycznych napięć nie wycofuje się z roli gwaranta dotychczasowego systemu gospodarczego.
Dr Popławski nie zgadza się z tezą o "oddawaniu pola" przez USA. — Ameryka nie oddaje pola, tylko ona chciałaby jednak korekty pewnej systemowej, ekonomicznej — przekonuje. Jego zdaniem gwałtowne ruchy amerykańskiej polityki — od ceł po presję na sojuszników — należy czytać jako sygnał, że "systemu światowego w tym kształcie oni już nie są w stanie utrzymać". Innymi słowy: Waszyngton oczekuje, że inni uczestnicy globalnego układu, w tym Europa, wezmą na siebie większą część kosztów jego utrzymania.
Widać to choćby w dyskusji o podziale obowiązków w zakresie bezpieczeństwa, ale także w sporach handlowych i technologicznych. Symboliczną manifestacją tego zwrotu stają się cła oraz inne instrumenty ochrony rynku przed nieuczciwą konkurencją. — Albo wszyscy przyłożą się do tego, że razem go skorygujemy, albo to się rozpadnie, bo my już po prostu dłużej nie dajemy rady — streszcza logikę amerykańskiego podejścia ekspert OSW.
Lekcja dla Europy i Polski
Dla Berlina i Brukseli oznacza to konieczność przemyślenia strategii gospodarczej wychodzącej poza prosty model "więcej eksportu". Europa musi w większym stopniu budować własne zdolności technologiczne, inwestować w badania i rozwój oraz współpracę przemysłową wewnątrz Unii, nie licząc jedynie na korzystne warunki handlowe zewnętrznych partnerów.
To z kolei stawia pod ścianą niemiecki model, który przez dekady opierał się na taniej energii z importu, rozległych rynkach zbytu i względnie niewielkich nakładach wojskowych. Teraz do rachunku ekonomicznego dochodzą koszty bezpieczeństwa, ryzyka geopolityczne oraz potrzeba budowy własnych łańcuchów dostaw w kluczowych sektorach, takich jak półprzewodniki, technologie energetyczne czy obronne.
Zmiana kursu w Niemczech pozostanie w Polsce uważnie obserwowana nie tylko dlatego, że nasz zachodni sąsiad jest głównym partnerem handlowym. Od tempa i jakości niemieckiej transformacji będzie w dużej mierze zależeć kondycja polskiego eksportu, zwłaszcza w branżach silnie wpiętych w niemieckie łańcuchy wartości.
"Tą drogą już dalej nie zajedziemy"
W ocenie dr. Konrada Popławskiego obecny model globalizacji, w którego centrum znalazły się Niemcy jako europejski lider eksportu, dochodzi do ściany. Europa nie może dalej opierać swojej strategii wyłącznie na eksporcie i nadziei, że liberalny handel sam w sobie zagwarantuje dobrobyt i bezpieczeństwo.
— Europa zwłaszcza musi wziąć większą odpowiedzialność za swoje bezpieczeństwo, też nie skupiać się na samym eksporcie, ale też na rozwijaniu technologii w Europie i na współpracy technologicznej — podsumowuje ekspert OSW. — To już tą drogą już dalej nie zajedziemy — dodaje.
Onet Rano. Finansowo
"Onet Rano. Finansowo" to cotygodniowy program, w którym dziennikarze Business Insidera rozmawiają z zaproszonymi ekspertami świata biznesu i polityki o aktualnych wydarzeniach i zagadnieniach związanych z polską gospodarką, finansami publicznymi oraz wpływem polityki na portfele każdego Polaka.
Program oglądać można w każdą środę o godz. 10 na stronie głównej portalu Onet, a od godz. 11 jako podcast w Onet Audio.
Zaloguj się
