Przedsiębiorstwo zaprezentowało właśnie dźwig wieżowy LW3600-240NB, który określa mianem największego i najwyższego dźwigu przeznaczonego do budowy lądowych farm wiatrowych na świecie. Nowa maszyna robi wrażenie już samymi parametrami. Dźwig może podnosić ładunki o masie do 240 ton i pracować na wysokości przekraczającej 241 metrów. To więcej niż wysokość drapaczy chmur.

Dla lepszego zobrazowania skali wystarczy wspomnieć, że urządzenie jest w stanie unieść ciężar odpowiadający około 200 samochodom osobowym na wysokość porównywalną z 80-piętrowym budynkiem. Takie możliwości są niezbędne, ponieważ najnowsze turbiny wiatrowe osiągają wysokość przekraczającą 200 metrów, a ich gondole i elementy wież ważą setki ton.

Producenci elektrowni wiatrowych od lat zwiększają rozmiary turbin, ponieważ większe konstrukcje pozwalają pozyskiwać więcej energii przy mniejszej liczbie instalacji. To poprawia opłacalność inwestycji i zwiększa wydajność farm wiatrowych.

Transport oraz montaż takich gigantów jest jednak coraz trudniejszy. Tradycyjne dźwigi gąsienicowe często wymagają ogromnych placów montażowych, kosztownego przygotowania terenu i długiego czasu instalacji. Zoomlion przekonuje, że jego nowa konstrukcja ma ograniczyć te problemy.

Praca na wysokości ponad 200 metrów oznacza konieczność zmierzenia się z silnymi podmuchami wiatru oraz ogromnymi obciążeniami działającymi na konstrukcję. Dlatego chiński dźwig wyposażono w specjalne elementy wzmacniające, zaawansowane systemy stabilizacji oraz inteligentny układ cyfrowego monitorowania pracy. Producent twierdzi, że maszyna może bezpiecznie funkcjonować nawet przy wietrze osiągającym 10 stopni w skali Beauforta.

Co ciekawe, Zoomlion nie chce sprzedawać nowego dźwigu jako pojedynczej maszyny. Firma planuje stworzenie całego ekosystemu urządzeń współpracujących przy budowie farm wiatrowych, przypominającego linię produkcyjną dla energetyki odnawialnej. Wraz ze wzrostem rozmiarów turbin coraz ważniejsza staje się bowiem nie tylko siła podnoszenia, ale także szybkość montażu.

Pod przedmieściami Hamburga, w podziemnym akceleratorze cząstek, naukowcy próbują okiełznać proces, który od ponad 150 lat spędza sen z powiek fizykom teoretykom. Wykorzystując potężny laser rentgenowski w laboratorium European X-Ray Free-Electron Laser Facility (XFEL), badacze uchwycili pierwsze mikrosekundy zamarzania cieczy. To przełom, który może zrewolucjonizować nie tylko fizykę, ale też prognozy klimatyczne, wiedzę o wnętrzu Ziemi i inżynierię materiałową.

Dotychczasowe modele fizyczne opisujące szybkość zamarzania czystych cieczy potrafiły rozmijać się z wynikami eksperymentów o niewiarygodne 20 rzędów wielkości. Jak wyjaśnia Michele Parrinello, profesor fizyki z University of Italian Switzerland w Lugano, "eksperymenty są bardzo trudne. I teoria jest trudna, i komputerowe symulacje też są trudne".

W tym obszarze nauki nawet najmniejszy błąd w symulacji lub założeniach laboratoryjnych całkowicie zmienia ostateczny wynik. Niemieckim badaczom udało się jednak osiągnąć pewien przełom w badaniu zmiany stanu skupienia materii z ciekłego na stały.

Większość procesów krzepnięcia, z którymi mamy do czynienia na co dzień - jak zamarzanie wody w zamrażarce czy powstawanie lodu w chmurach na bazie pyłu - to tzw. nukleacja heterogeniczna. Znaczy to, że cząsteczki wody zaczynają krystalizować się wokół zanieczyszczeń lub na ściankach naczynia. O wiele trudniejsza do zbadania jest nukleacja homogeniczna, zachodząca w idealnie czystej cieczy, pozbawionej jakichkolwiek obcych drobin.

Klasyczna teoria nukleacji (ang. Classical Nucleation Theory - CNT), czyli zarodkowania (początkowego etapu przemiany fazowej), której korzenie sięgają prac Daniela Gabriela Fahrenheita (1686-1736) i Josiaha Willarda Gibbsa (1839-1903), opiera się na skomplikowanym równaniu wykładniczym. Sprawia ono, że tempo zamarzania jest ekstremalnie czułe na minimalne wahania temperatury, lepkości czy napięcia powierzchniowego między cieczą a ciałem stałym.

"Nawet mała kropelka wody trzymana w temperaturze -20 °C nie zamarznie przez miliard lat, ale ochłodź ją jeszcze o 15 stopni i zamarznie w ułamku sekundy" - obrazuje to dr hab. Robert Grisenti z Centrum Helmholtza Badań Ciężkich Jonów GSI w Darmstadt. Graczom w Diablo II można to zobrazować metaforycznie: to jak przełamanie cechy "nie można zamrozić" i "niewrażliwość na zimno" przy pomocy specjalnego talizmanu.

Ta niezwykła wrażliwość powoduje, że subtelne różnice w przygotowaniu próbek dają diametralnie różne rezultaty. Szacunki teoretyczne badaczy stosujących CNT potrafią różnić się od siebie nawet o 25 rzędów wielkości.

Aby zbliżyć teorię do praktyki, zespół badawczy pod kierunkiem dr. hab. Grisentiego skupił się na prostszym modelu - tzw. cieczach Lennarda-Jonesa (LJ). W naturze występują one jako skroplone gazy szlachetne, np. krypton lub argon. Cząsteczki tych gazów nie posiadają kierunkowych wiązań wodorowych, które dodatkowo komplikują strukturę wody.

Naukowcy wystrzeliwali szybkie strumienie płynnego kryptonu i argonu w próżnię. Tam, w wyniku gwałtownego parowania, ciecz błyskawicznie schładzała się, przechodząc w stan stały w zaledwie kilka mikrosekund. Analiza obrazów dyfrakcyjnych z lasera XFEL przyniosła zaskakujące wnioski. Okazało się, że w procesie zamarzania znacznie większą rolę, niż dotychczas sądzono, odgrywa strukturalny nieporządek i nieregularne, niesferyczne kształty początkowych zarodków krystalicznych.

Gdy zespół prof. Parrinello uwzględnił w symulacjach te bardziej złożone, odbiegające od idealnej kuli geometrie, przewidywania teoretyczne zbliżyły się do wyników eksperymentalnych o około 100 razy bardziej niż w jakichkolwiek wcześniejszych próbach. Co więcej, symulacje i testy laboratoryjne pokazały, że wczesne kryształy ze superschłodzonej wody wykazują tzw. błędy ułożenia (ang. stacking disorder), czyli losowe mieszanie się warstw o strukturze heksagonalnej i sześciennej. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że właśnie ten specyficzny nieład przyspiesza cały proces krystalizacji.

Zrozumienie mechanizmu homogenicznego zamarzania to zdaniem ekspertów klucz do rozwiązania wielu globalnych problemów, począwszy od tych klimatycznych. W wysokich partiach troposfery, gdzie temperatury spadają poniżej -40 °C, czyste krople wody zamarzają homogenicznie, tworząc chmury pierzaste (cirrus). Chmury te pochłaniają i emitują promieniowanie długofalowe, generując ogólny efekt ocieplający. Lepsze modele zamarzania pozwolą więc dokładniej przewidywać tempo globalnego ocieplenia wywołanego gazami cieplarnianymi.

Nowa wiedza wspomoże też geofizykę. Obecne modele formowania się stałego, żelaznego jądra Ziemi z płynnego jądra zewnętrznego wskazują, że proces ten (przy założeniu nukleacji homogenicznej) wymagałby dwa razy więcej czasu, niż wynosi wiek naszej planety. Nowe teorie mogą wyjaśnić tę sprzeczność. Jeśli natomiast chodzi o inżynierię, dokładniejsza wiedza o krzepnięciu ułatwi metalurgom kontrolowanie właściwości chłodzonych stopów metali.

Co dalej? W poszukiwaniu kolejnych odpowiedzi naukowcy zaczęli już wdrażać modele uczenia maszynowego (ML) sztucznej inteligencji. Mają one pomóc w wyciąganiu z surowych danych dyfrakcyjnych XFEL niewidocznych dotąd informacji o mikroskopijnych konfiguracjach atomów. "Naprawdę można dzięki temu poznać mikroskopijne konfiguracje wewnątrz kryształu. I to jest piękne" - podsumowuje z optymizmem dr hab. Robert Grisenti. Testy nowej metody mają ruszyć jeszcze w 2026 r.

Źródło: Buchanan M. How ice forms is a mystery - now scientists are cracking the case. Nature 654, 315-317 (2026). DOI: 10.1038/d41586-026-01817-w

Huragany na Ziemi potrafią mieć niszczącą siłę. Klasyfikuje się je w pięciostopniowej skali Saffira-Simpsona. W przypadku tej najwyższej mamy do czynienia z wiatrami o prędkości przekraczającej 252 kilometry na godzinę, a co powiecie na siłę wiatru porównywalną z 30 proc. prędkości światła?

Astronomowie zidentyfikowali odległy kwazar J2318, czyli aktywne jądro galaktyki, gdzie znajduje się supermasywna czarna dziura. Masę obiektu szacuje się na około 1,7 mld razy większą od Słońca, a całość znajduje się około 3 mld lat świetlnych od nas.

Uczeni odkryli tam bardzo silne wiatry, które ciężko porównać do czegokolwiek na Ziemi. Wieje tam z prędkością około 30 proc. prędkości światła. Porywy sięgają więc 323 milionów kilometrów na godzinę. To rekordowy wiatr z czarnej dziury, który udało się zaobserwować w ultrafiolecie.

Każda galaktyka powinna mieć we własnym centrum supermasywną czarną dziurę, ale w rzeczywistości nie wszystkie są w stanie generować tak silne wiatry. Zjawisko przybiera ekstremalne postaci przede wszystkich w kwazarach.

"Kwazary emitują tak wiele fotonów, że te niewielkie popychania sumują się do ekstremalnych prędkości" - dodaje Seaton.

Oczywiście warto mieć na uwadze, że takie wiatry nie tylko są nieporównywalne z tym, co zachodzi w atmosferze Ziemi w zakresie osiąganych prędkości, ale też samej natury zjawiska. Wiatry czarnych dziur są napędzane promieniowaniem, popychane przez fotony odbijające się od atomów. Na Ziemi powstają w wyniku różnic ciśnienienia i temperatury.

Substancja ta wykazuje skuteczność wobec wybranych patogenów, w tym groźnych szczepów opornych na leczenie, jak pałeczka zapalenia płuc (Klebsiella pneumoniae). Podobnie jak wiele istniejących antybiotyków oddziałuje ona na rybosomy bakterii, czyli struktury odpowiedzialne za produkcję białek niezbędnych do ich funkcjonowania i namnażania, ale robi to w zupełnie nowy sposób - taki, jakiego dotąd nie obserwowaliśmy.

Manikomycyna nie tylko blokuje produkcję białek, ale także uniemożliwia opuszczanie rybosomu przez kluczowe cząsteczki, co całkowicie zatrzymuje funkcjonowanie komórki bakteryjnej. Ten nowatorski mechanizm działania sprawia, że bakteriom znacznie trudniej jest wykształcić oporność - w testach laboratoryjnych jedynie pojedyncze komórki przeżywały ekspozycję na manikomycynę, w przypadku niektórych szczepów była to zaledwie jedna na dziesiątki milionów!

Jak zauważa Alexander Mankin, współautor publikacji, bakterie muszą "przejść przez prawdziwe akrobacje, by wykształcić oporność". Dodatkowym utrudnieniem dla patogenów jest fakt, że manikomycyna wykorzystuje kilka różnych mechanizmów przenikania do komórek, co ogranicza możliwość zablokowania jej działania pojedynczą mutacją.

Źródłem nowego antybiotyku jest bakteria Streptomyces rimosus, znana nauce od dekad i wykorzystywana wcześniej m.in. do produkcji oksytetracykliny. Tym razem badacze zastosowali bardziej zaawansowane metody analizy, które pozwoliły wykryć związki obecne w bardzo małych ilościach i wcześniej pomijane. Jak obrazowo tłumaczy to Mankin, dotychczas naukowcy skupiali się na "najbardziej oczywistych" substancjach:

Mimo dużego potencjału manikomycyna nie jest jeszcze gotowa do zastosowania klinicznego, a jednym z głównych problemów jest jej szybki rozkład w organizmie, co ogranicza skuteczność w leczeniu infekcji u ludzi i zwierząt. Jednocześnie naukowcy podkreślają, że znają już dokładną strukturę chemiczną związku oraz sposób jego wiązania z rybosomem, co otwiera drogę do dalszych prac nad jego modyfikacją i opracowaniem bardziej stabilnych pochodnych.

Zlokalizowany 700 metrów pod ziemią w Kaiping (prowincja Guangdong) w Chinach, olbrzymi sferyczny detektor JUNO (Jiangmen Underground Neutrino Observatory) udowodnił swoją gotowość do rewolucjonizowania fizyki cząstek elementac`rnych. Urządzenie o szerokości 35 metrów, wypełnione 20 tys. ton płynnego scyntylatora (organicznego roztworu emitującego światło pod wpływem promieniowania jonizującego), zostało zaprojektowane do wychwytywania antyneutrin powstających w reakcjach w dwóch pobliskich elektrowniach jądrowych oddalonych o blisko 52 km.

Kiedy antyneutrino uderza w proton w jądrze atomowym płynu, dochodzi do dwóch następujących po sobie błysków światła, które są rejestrowane przez system 43 tys. fotopowielaczy (detektorów światła) wyściełających wnętrze olbrzymiej kuli. Choć wielu badaczy wątpiło, czy instrument osiągnie pożądaną czułość, technologia opracowywana od 2009 r. pozwoliła uzyskać bezprecedensową precyzję pomiaru energii.

"Było wiele mąk, komplikacji, trudności, krytycznych i bolesnych momentów, ale myślę, że ostatecznie czujemy się z tym bardzo dobrze. Mówiąc szczerze, nigdy nie wątpiłem w możliwość dokonania tego" - wspomina prof. Wang Yifang, fizyk cząstek elementarnych i akceleratorów, inicjator oraz rzecznik JUNO od momentu zatwierdzenia projektu w 2013 r.

Neutrina to niezwykle liczne we wszechświecie cząstki elementarne o zerowym ładunku elektrycznym i minimalnej masie. Ze względu na swoją specyfikę niemal bez śladu przenikają przez materię. Te kosmiczne "duchy" rodzą się w wyniku reakcji jądrowych, rozpadów promieniotwórczych czy zderzeń cząstek i pełnią kluczową rolę w zrozumieniu ewolucji gwiazd, galaktyk oraz struktury kosmosu, wliczając w to hipotetycznie także naturę ciemnej materii. Choć prawdopodobieństwo ich interakcji z otoczeniem jest znikome, współczesna nauka dysponuje już technologią pozwalającą na ich bezpośrednią rejestrację i badanie.

Cząstki te występują w trzech odmianach: elektronowej, muonowej i taonowej. JUNO bada proces oscylacji, czyli samoczynnej zmiany jednego "smaku" w inny. Analizując antyneutrina elektronowe z reaktorów, zespół naukowców sprawdza, ile z nich dotarło do detektora bez zmiany rodzaju oraz jak ta liczba zależy od ich energii.

59,1 dnia zbierania danych umożliwiło wysoce precyzyjne wyznaczenie dwóch parametrów oscylacji neutrin - leptonowych kątów mieszania smaków, określającego, jak często i z jakim prawdopodobieństwem neutrina zmieniają swój smak podczas podróży, oraz różnicę kwadratów mas neutrin, opisującego gęstość/odległość przerw między masami poszczególnych stanów neutrin. Uzyskane wyniki są o 1,6 raza dokładniejsze niż wszystkie dotychczasowe pomiary, prowadzone od dekad.

Głównym celem długoterminowym JUNO jest ustalenie tzw. hierarchii mas neutrin. Wiadomo, że dwie z trzech wartości mas różnią się nieznacznie, a trzecia jest od nich mocno oddalona. Badacze starają się ustalić, czy dwie odmiany są ciężkie, a jedna lekka, czy też odwrotnie. Pierwsze wyniki nie przyniosły jeszcze ostatecznej odpowiedzi, ale potwierdziły, że detektor posiada odpowiednią czułość do wychwycenia subtelnych różnic dzielących smaki i masy cząstek. Jak zaznacza współautor badania, prof. fizyki Liangjian Wen, detektor "będzie w stanie przetestować najdrobniejsze zmarszczki".

Projekt odnotował także sukces na polu organizacyjnym. Skupiający 750 członków z 17 krajów zespół jest największą międzynarodową współpracą naukową pracującą przy eksperymencie w Chinach. "W pewnym stopniu to także eksperyment dotyczący tego, jak potrafimy ze sobą współpracować. Ten sukces dowodzi, że nie jesteśmy dla siebie obcy - jesteśmy tacy sami jak wszyscy inni i potrafimy pracować razem" - powiedział prof. Wang Yifang.

Co dalej? W ciągu najbliższej dekady pracę mają rozpocząć dwa inne duże eksperymenty: Hyper-Kamiokande w Japonii oraz Deep Underground Neutrino Experiment (DUNE) w USA. Zweryfikują one wyniki chińskiego detektora za pomocą odmiennych metod badawczych. JUNO ma jednak szansę wyprzedzić konkurencję w rozwiązaniu zagadki mas neutrin, realizując przy tym szeroki program naukowy, obejmujący również badanie cząstek pochodzących z wnętrza Ziemi, Słońca, atmosfery oraz wybuchów supernowych.

Lepsze poznanie zachowania i właściwości neutrin może okazać się także kluczem do rozwiązania jednej z największych zagadek współczesnej nauki, jaką jest natura ciemnej materii. Kilka lat temu naukowcy z Polski, Francji i Wielkiej Brytanii postawili hipotezę, według której ta nieuchwytna forma materii komunikuje się z wszechświatem właśnie poprzez oddziaływania z neutrinami. Obserwacja ta pokrywa się z niezależnymi analizami widm odległych galaktyk i kwazarów, jednak wymaga potwierdzenia przez dane z kolejnej generacji zaawansowanych projektów obserwacyjnych, takich jak teleskop CMB-S4 czy instrument DESI.

Źródła:

Do tej pory odkryto i potwierdzono ponad 6,2 tys. światów pozasłonecznych. Egzoplanety są zróżnicowane i wiele z nich w ogóle nie ma odpowiedników planet Układu Słonecznego. Co ciekawe, większość z nich może przypominać "fabryki sadzy", co wykazały nowe badania chemii atmosfer wybranych obiektów.

Nowe badania przeprowadził zespół naukowców, którymi kierował Jeehyun Yang z Uniwersytetu Chicagowskiego. Uczony zajmował się w przeszłości analizą silników spalinowych, a obecnie studiuje chemie atmosfer światów pozasłonecznych.

Naukowcy przeanalizowali dane zebrane przez Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba w trakcie badania atmosfer mini-neptunów. Są to planety większe od Ziemi i mniejsze od Neptuna, które w Drodze Mlecznej są bardzo powszechne. Najwięcej potwierdzonych egzoplanet jest właśnie tego typu.

Badacze zwrócili uwagę na ciekawy szczegół, który występuje w krzywych danych pozyskanych z mini-neptunów. Jest ona podobna do widma sadzy z silników spalinowych.

Uczeni uważają, że taka cecha może mieć związek z powstawaniem tego typu światów i takie egzoplanety mogą być "fabrykami sadzy".

Według badań takie zjawisko może zachodzić, gdy węgiel, wodór i tlen reagują w wysokich temperaturach, często w połączeniu z wysokim ciśnieniem. To może powodować powstawanie w atmosferach mini-neptunów licznych chmur sadzy.

Naukowcy zwracają uwagę na fakt, że możliwość określenia stosunku węgla do tlenu w sadzy mini-neptunów mogłaby pozwolić na uzyskanie odpowiedzi na pytania związane z odległością planet od ich gwiazd.

Wyniki badań zostały udostępnione na łamach "The Astrophysical Journal Letters".

SN 2017egm to wyjątkowo jasna supernowa, która została odkryta blisko dekadę temu. Naukowcy przeprowadzili dodatkowe badania i udało im się ustalić, że była ona supernaładowana przez pozostałości gwiazdy w postaci silnego magnetara.

Wspomniana supernowa została dostrzeżona w danych zebranych przez misję Gaia Europejskiej Agencji Kosmicznej w maju 2017 r. Do potężnej eksplozji doszło w galaktyce sklasyfikowanej pod nazwą NGC 3191 około 440 mln lat świetlnych od nas.

Zjawisku towarzyszyło promieniowanie gamma, które po około 440 mln lat dotarło do Ziemi. Wydarzenie było nietypowe i nie pasowało do znanych modeli kosmologicznych. Uczeni zwracali uwagę m.in. na fakt pochodzenia tak jasnej supernowej, które zazwyczaj mają źródła w mniejszych galaktykach.

Uczeni wykorzystali dane przechwycone przez Kosmiczny Teleskop Fermiego należący do NASA w celu głębszego zbadania supernowych i uzyskania odpowiedzi na tajemnicze pytania.

Promieniowanie gamma z SN 2017egm udało się potwierdzić w 2024 r. Następnie zespół naukowców porównał je z promieniowaniem optycznym i wykorzystał istniejące modele. Co udało się ustalić?

Uwagę uczonych przykuł obłok elektronów i pozytonów, a także ich antymaterialnych odpowiedników. Naukowcy twierdzą, że supernaładowana supernowa mogła mieć tylko jedno źródło. Był to rodzący się magnetar, czyli bardzo silna gwiazda neutronowa. W efekcie powstał tak zwany obłok mgławicy wiatru magnetarowego.

Naukowcy uważają, że otwiera to możliwości do dalszych analiz kolejnych zjawisk tego typu. Wyniki badań opublikowano 20 maja na łamach "Astronomy & Astrophysics".

Jesz czasem guawę? Nowe analizy sugerują, że może mieć ona znacznie większe znaczenie dla zdrowia, niż sądzono. Badacze wskazują, że regularne spożywanie soku z tego owocu może wspomagać organizm w walce z anemią, szczególnie u kobiet i nastolatek narażonych na niedobory żelaza.

Anemia wynikająca z niedoboru żelaza pozostaje jednym z najczęstszych problemów zdrowotnych na świecie. Szczególnie często dotyka kobiety w ciąży oraz dziewczęta w wieku nastoletnim, prowadząc do m.in. przewlekłego zmęczenia, osłabienia, trudności z koncentracją czy obniżenia sprawności organizmu. W wielu regionach świata dostęp do skutecznego leczenia i odpowiedniej diety bywa ograniczony, więc naukowcy od lat poszukują prostych i tanich metod wspierających terapię.

W centrum zainteresowania znalazła się właśnie guawa, czyli tropikalny owoc bogaty w witaminę C, który odgrywa ważną rolę w przyswajaniu żelaza przez organizm. Według badaczy zawartość tej witaminy w guawie może być nawet czterokrotnie wyższa niż w pomarańczach. Prócz tego owoc dostarcza także błonnika, folianów oraz witaminy A.

Przeanalizowano wyniki 17 badań przeprowadzonych od 2000 roku, skupiających się głównie na kobietach w ciąży i nastolatkach. Łącznie uwzględniono dane dotyczące ponad 200 uczestniczek. Okazało się, że osoby pijące sok z guawy notowały zauważalny wzrost poziomu hemoglobiny. Średni przyrost wynosił około 1,7 g/dl, choć wyniki różniły się zależnie od grupy. U ciężarnych kobiet poprawa była nieco większa niż u nastolatek.

Porównując osoby przyjmujące wyłącznie suplementy żelaza z tymi, które dodatkowo piły sok z guawy, naukowcy doszli do wniosku, że owoc może zwiększać skuteczność standardowej suplementacji. Ich zdaniem taki wzrost może mieć realne znaczenie zdrowotne, ponieważ nawet niewielka poprawa parametrów krwi bywa wystarczająca, by ograniczyć objawy łagodnej lub umiarkowanej anemii.

Eksperci podkreślają jednak, że wyniki należy interpretować ostrożnie. Większość analizowanych badań przeprowadzono w jednym kraju, Indonezji, a same eksperymenty różniły się długością trwania, dawkami soku czy metodologią. Chociaż efekty wydają się obiecujące, potrzeba jednak bardziej rygorystycznych badań, by jednoznacznie określić, jaka ilość soku byłaby najkorzystniejsza i czy efekt utrzymuje się długoterminowo.

Zaznaczają również, że sok z guawy nie powinien być traktowany jako zamiennik leczenia, może stanowić natomiast dodatkowy element wspierający dietę.

Wyobraź sobie sytuację, w której odpowiedź na pytanie jest oczywista, a mimo to wszyscy wokół twierdzą coś zupełnie innego. Czy zaufałbyś własnym oczom, czy może zacząłbyś wątpić w siebie? Właśnie na tym zagadnieniu skupił się polsko-amerykański psycholog społeczny Solomon Asch. W latach 50. XX wieku przeprowadził jeden z najbardziej znanych eksperymentów w historii psychologii. Jego badanie miało pokazać, jak silny wpływ na człowieka może mieć presja grupy.

Asch zainteresował się zjawiskiem konformizmu, czyli dostosowania swoich opinii, zachowań lub decyzji do zdania większości jeszcze w dzieciństwie, kiedy mieszkał w Polsce. Chciał później sprawdzić, czy ludzie będą w stanie zaprzeczyć temu, co widzą na własne oczy, jeśli inni uczestnicy badania zaczną jednogłośnie podawać błędne odpowiedzi.

Eksperyment wydawał się bardzo prosty. Uczestnicy byli zapraszani do pomieszczenia i informowani, że ich zadaniem będzie porównywanie długości linii. Na pierwszy rzut oka nie było w tym nic trudnego, a odpowiedzi były wręcz banalne. Badanym pokazywano jedną linię wzorcową, a obok trzy inne linie oznaczone literami. Zadanie polegało na wskazaniu tej, która miała identyczną długość jak wzór.

---

Przykład podpowiedzi karty z eksperymentów zgodnościSaul McLeod, CC BY 3.0Wikimedia Commons

---

Prawdziwy cel eksperymentu pozostawał tajemnicą. Osoba badana nie wiedziała, że większość obecnych w pokoju ludzi wcale nie była zwykłymi uczestnikami, lecz współpracowała z Aschem. Mieli oni proste zadanie: udzielać wcześniej ustalonych odpowiedzi - część z nich była absurdalna i błędna.

Cały przebieg badania był bardzo przemyślany. Na początkowe trzy pytania wszyscy odpowiedzieli poprawnie, co sprawiło, że prawdziwy uczestnik czuł się swobodnie i nabierał przekonania, że test jest prosty. Dopiero od czwartego pytania podstawione osoby zaczynały jednogłośnie wybierać wyraźnie złą linię - a ponieważ prawdziwy uczestnik odpowiadał na samym końcu lub był przedostatni, słyszał wszystkie poprzednie głosy, zanim udzielił swojego.

W tym momencie w głowie uczestnika pojawiał się kluczowy problem: zaufać sobie czy całej grupie? Dla wielu osób sytuacja stawała się zaskakująco stresująca. Kiedy kilka osób z rzędu mówiło coś sprzecznego z rzeczywistością, badani zaczęli się zastanawiać, czy sami przypadkiem nie popełniają błędu. Część z nich później tłumaczyła, że obawiali się ośmieszenia lub nie chcieli wyróżniać się na tle pozostałych.

Wyniki eksperymentu zaskoczyły środowisko naukowe. Okazało się, że ogółem 74 proc. uczestników przynajmniej raz zgodziła się z oczywiście błędną odpowiedzią większości. 26 proc. wszystkich badanych skutecznie oparło się tej formie presji społecznej, a prawie 12 proc. całkowicie jej uległo w prawie wszystkich testach. Znaczna część podporządkowywała swoją opinię grupie tylko w niektórych próbach. W grupie kontrolnej, gdzie nie wywierano presji na uczestnika, wskaźnik błędu wyniósł mniej niż 0,7 proc.

Jednocześnie, kiedy jeden z podstawionych uczestników odpowiedział poprawnie, a reszta błędnie, siła wpływu większości na badanego znacznie spadała. Nawet pojedynczy "sojusznik" sprawiał, że osoba badana częściej ufała własnej ocenie i rzadziej podporządkowywała się większości. Pokazało to, jak ważne jest społeczne wsparcie i świadomość, że nie jest się samemu ze swoim poglądem.

Asch odniósł się do wyników badania, stwierdzając: "To, że inteligentni, mający dobre intencje młodzi ludzie są gotowi nazywać białe czarnym, jest powodem do niepokoju".

Choć badanie przeprowadzono wiele dekad temu, jego wnioski pozostają aktualne także dziś. Mechanizmy opisane przez Ascha można zauważyć w szkołach, miejscach pracy, grupach znajomych, a nawet w internecie. Wpływają na nas komentarze czy dominujące opinie w mediach społecznościowych bardziej, niż byśmy chcieli przyznać.

Eksperyment Solomona Ascha pozostaje jednym z najważniejszych dowodów na to, że presja społeczna może silnie oddziaływać na sposób myślenia człowieka. Pokazał, że nawet w prostych sytuacjach ludzie bywają skłonni podważać własne obserwacje tylko dlatego, że większość uważa inaczej. Przypomniał także, jak ważna jest odwaga w bronieniu swojego zdania.

Systemy zasilania wulkanów są ogromne, skomplikowane i - jak się okazuje - niezwykle zmienne, nawet w obrębie tego samego wulkanu. Międzynarodowy zespół badawczy pod kierownictwem naukowców z Uniwersytetu Cornella odkrył, że za dwoma historycznymi, niezwykle gwałtownymi wybuchami włoskiej Etny stały zupełnie inne mechanizmy fizyczne i chemiczne. Zrozumienie tych dynamicznych procesów, w połączeniu z nowatorskimi technikami analitycznymi, może pomóc geologom w znacznie dokładniejszym szacowaniu ryzyka przyszłych wybuchów.

Okazuje się, że o tym, czy erupcja będzie miała charakter wybuchowy, decyduje szereg czynników - od lepkości samej magmy, po substancje lotne (gazy), które są w niej uwięzione. "Wyobraź sobie butelkę napoju gazowanego. Jeśli otworzysz ją bez wstrząsania, możesz się go napić, ale jeśli nią potrząśniesz, pęcherzyki oddzielą się naprawdę szybko i będziesz mieć eksplozję. Wulkany działają tak samo, a moje laboratorium stara się zmierzyć te procesy" - wyjaśnia prof. Esteban Gazel z Cornell Duffield Engineering, współautor badania, które ukazało się 2 czerwca w "Geochemistry, Geophysics, Geosystems".

---

Wulkan Etna na mapie Włoch oraz badane mikroskopijne inkluzje stopowe i płynneM. Gavrilenko et al. (CC BY 4.0)materiał zewnętrzny

---

Kluczowymi substancjami lotnymi inicjującymi te procesy są woda i dwutlenek węgla. Przez długi czas środowisko naukowe stało na stanowisku, że to H₂O jest głównym motorem napędowym wybuchowych erupcji. Jednak w 2023 r. zespół prof. Gazela wykazał, że również CO₂ może samodzielnie wyzwalać eksplozje - niczym w butelce coli. Odkrycie to było możliwe dzięki pionierskiemu zastosowaniu spektroskopii Ramana. Technika ta pozwala zajrzeć do wnętrza kryształów formujących się w magmie i zbadać mikroskopijne pęcherzyki gazu, których wielkość odpowiada zaledwie 1-10 proc. grubości ludzkiego włosa.

Metoda ta pozwala zrekonstruować architekturę wulkanu. "Ta technika daje nam [wgląd w] gęstość CO₂, a za pomocą równania stanu możemy przeliczyć tę gęstość na ciśnienie, z kolei to ciśnienie pozwala na określenie głębokości. Następnie stosujemy te techniki do tych eksplozywnych erupcji i jesteśmy w stanie rekonstruować system zasilania wulkanu z bezprecedensową precyzją" - wyjaśnia dr Maxim Gavrilenko z Cornell University, główny autor badania.

Pragnąc przetestować opisaną wyżej metodę w uproszczonym środowisku zdominowanym przez substancje lotne, badacze wybrali Etnę we Włoszech. Choć na co dzień jest ona uznawana za "łagodnego olbrzyma", w swojej odległej przeszłości wybuchała w sposób niezwykle agresywny. Na kartach historii zapisały się dwie szczególnie dotkliwe eksplozje.

Jedna z największych znanych erupcji Etny miała miejsce w 122 roku p.n.e. Był to wybuch jednocześnie "mafijny" - cechujący się magmą o niskiej lepkości, bogatą w magnez i żelazo - oraz "plinijski" - zaliczany do najsilniejszej, najbardziej katastrofalnej kategorii erupcji.

Współautorzy badań, Terry Plank z Uniwersytetu Columbia oraz Bruce Houghton z Uniwersytetu Hawajskiego w Mānoa, udali się na Sycylię, aby pobrać próbki w terenie. Po przeanalizowaniu sekwencji i zmierzeniu inkluzji w kryształach magmy eksperci ustalili, że podczas tej erupcji sprzed 2147 lat magma zaczęła się przemieszczać z głębokości około 22 km. Nie trafiła jednak od razu na powierzchnię, lecz zatrzymała się na co najmniej 3 tygodnie w płytkich warstwach skorupy ziemskiej (na głębokości 2-5 km), gdzie stopniowo uwalniała gaz przed ostatecznym wybuchem.

---

Naukowcy dokonali analizy inkluzji w kryształach magmy ze starożytnych wybuchów EtnyM. Gavrilenko et al. (CC BY 4.0)materiał zewnętrzny

---

Zgromadzone dane terenowe naukowcy porównali z próbkami z jeszcze dawniejszej erupcji, znanej jako "zdarzenie Fall Stratified", które miało miejsce blisko 4000 lat temu. W tamtym przypadku scenariusz był zupełnie inny: magma gwałtownie uniosła się bezpośrednio z głębokiego płaszcza Ziemi (ok. 24-30 km) i eksplodowała w zaledwie kilka godzin, napędzana ogromnym stężeniem dwutlenku węgla.

"Niektóre wulkany są bogate w CO₂, głównie te na wyspach oceanicznych, a inne wulkany są przede wszystkim kontrolowane przez wodę - takie jak te w strefach subdukcji (wsuwania się jednej płyty tektonicznej pod drugą - przyp. red.). Etna jest jednym z niewielu wulkanów na świecie, w których te dwa rodzaje substancji lotnych ze sobą rywalizują" - tłumaczy prof. Gazel.

"Pokazuje to, że powyżej pewnej wartości progowej CO₂ erupcja jest inicjowana na dużych głębokościach i przebiega bardzo gwałtownie, ale gdy mamy wyższy próg wody, wówczas proces ten jest kontrolowany na płytkich poziomach" - dodaje badacz.

Zespół prof. Estebana Gazela nie poprzestaje na badaniach we Włoszech i obecnie stosuje swoją autorską metodę do analizy wulkanów m.in. w Chile oraz na Hawajach. "W idealnym świecie powinno to zostać zrobione dla każdego wulkanu na tej planecie. To są dane, których potrzebujemy dla fizycznych modeli erupcji, które stanowią podstawę dla oceny ryzyka" - powiedział prof. Gazel.

Dla wulkanologów i geologów włoska Etna okazała się nie tylko idealnym poligonem doświadczalnym do rozszyfrowywania głębokich tajemnic Ziemi. Profesor dostrzega także głęboki, kulturowy kontekst tego miejsca, które w mitologii greckiej było uważane za więzienie gigantów Tyfona i Enkeladosa, pokonanych przez bogów Olimpu. Ta mitologiczna analogia bez wątpienia działa na wyobraźnię. Znajduje to odzwierciedlenie nawet w strukturze podziemnych systemów wulkanu.

"Pod Etną mogą być dwa gigantyczne, mitologiczne potwory. A kiedy przyjrzysz się systemowi zasilania wulkanu przy erupcji pliniańskiej, to jest on jak Tyfon, bowiem jest wydłużony i serpentynowy, a inny jest jak Enkelados, bowiem jest jakby mniejszy. Kiedy pracujesz na Etnie, ciężko nie być połączonym z historią, klasyczną literaturą i świetnym jedzeniem" - kwituje badacz.

Źródła:

NASA przekazała nowe informacje w sprawie sondy kosmicznej MAVEN. Kilka miesięcy temu statek przestał odpowiadać. Agencja od tego czasu próbowała nawiązać łączność z orbiterem badającym Marsa, ale działania okazały się bezskuteczne. Misja została oficjalnie zakończona.

MAVEN (Mars Atmosphere and Volatile Evolution) to orbiter, który został wystrzelony w kosmos przez NASA jesienią 2013 r. Latem 2014 r. dotarł na orbitę Czerwonej Planety i rozpoczął je badania, które były prowadzone do późnej jesieni zeszłego roku. 6 grudnia NASA utraciła kontakt ze statkiem. Próby odzyskania łączności nie powiodły się i w lutym 2026 r. stwierdzono, że misja prawdopodobnie nie zostanie uratowana. 3 czerwca ostatecznie to potwierdzono.

Sonda kosmiczna MAVEN okrąża Czerwoną Planetę, ale nie ma nad nią żadnej kontroli. Z informacji przekazanych przez NASA wynika, że statek będzie z czasem obniżać własną orbitę. Ostatecznie będzie ona tak niska, że orbiter zostanie wyhamowany przez atmosferę i ostatecznie spadnie na powierzchnię.

NASA twierdzi, że orbiter MAVEN rozbije się o powierzchnię Marsa w ciągu około 100 lat. Dokładny termin czy miejsce upadku nie są oczywiście znane.

Przez kilkanaście lat działalności sonda kosmiczna MAVEN dostarczyła mnóstwo informacji o Czerwonej Planecie. Misja trwała ponad 11 lat i w tym czasie orbiter badał górne warstwy atmosfery, jonosferę oraz interakcje ze Słońcem. Naukowcy chcieli w ten sposób dowiedzieć się, w jaki sposób Mars utracił własną atmosferę, co miało kolosalny wpływ na klimat sąsiedniego świata.

W trakcie misji powstała ponad 800 publikacji naukowych opartych na danych zebranych przez sondę MAVEN. NASA dodała, że to nie koniec i w trakcie opracowania są kolejne.

Pod grubą (ponad trzy kilometry) pokrywą lodową Antarktydy Wschodniej naukowcy odkryli ogromną strukturę geologiczną w kształcie wachlarza. To nie pojedyncza dolina czy jezioro, ale cały system rozległych basenów ukrytych pod lodem.

Międzynarodowy zespół badaczy opisał system olbrzymich basenów subglacjalnych, czyli zagłębień ukrytych pod lodem. Tworzą spójną strukturę nazwaną przez nich East Antarctic Fan-shaped Basin Province, czyli Prowincją Basenów Wachlarzowych Wschodniej Antarktydy.

---

Prowincją Basenów Wachlarzowych Wschodniej Antarktydy. Niezwykła struktura pod trzykilometrową warstwą loduNature Geoscience (2026). DOI: 10.1038/s41561-026-01991-6materiał zewnętrzny

---

W skład nowo rozpoznanej prowincji wchodzą m.in. znane wcześniej obiekty, jak baseny Wilkes i Aurora oraz basen kryjący jezioro Wostok, największe znane jezioro podlodowe na Ziemi. Poszczególne baseny są badane od wielu lat, ale dopiero teraz naukowcy uznali je za elementy jednej wielkiej struktury.

W tym przypadku ta zmiana spojrzenia ma znaczenie. Zamiast patrzeć na oddzielne zagłębienia, badacze zobaczyli układ przypominający wachlarz rozchodzący się od wspólnego obszaru centralnego.

Analiza wskazuje, że struktura mogła powstać w procesie tzw. rozproszonego rozciągania rotacyjnego. W uproszczeniu chodzi o sytuację, gdy skorupa kontynentalna rozszerza się promieniście od jednego punktu. Autorzy porównują ten układ do dłoni, w której palce rozchodzą się na boki, tworząc między sobą trójkątne zagłębienia.

Jeśli interpretacja jest rzeczywiście poprawna, może to być jeden z największych przykładów takiego procesu rozpoznanych w skorupie kontynentalnej. Badacze sugerują, że struktura rozwijała się podczas kilku etapów tektonicznych związanych z ewolucją superkontynentu Gondwany i późniejszym rozdzielaniem się Antarktydy oraz Australii.

Odkrycie ma znaczenie dla współczesnej Antarktydy. Kształt podłoża ukrytego pod lodem wpływa na przepływ lodu i rozmieszczenie basenów oraz jezior podlodowych. To z kolei może mieć znaczenie dla stabilności części lądolodu szczególnie wrażliwych na zmiany klimatu.

Źródło: Durham University
Publikacja: Egidio Armadillo i in., A fan-shaped subglacial basin province in East Antarctica formed by rotational extension, Nature Geoscience (2026), DOI: 10.1038/s41561-026-01991-6.
Grafika struktury z Nat. Geosc. na licencji CC BY 4.0

---

Odkryj tajemnice Lodowego Kontynentu [QUIZ]

Astronomowie ogłosili nowe odkrycie. Twierdzą, że to jak "zaginiony świat" zlewających się czarnych dziur, których we wszechświecie powstaje całe mnóstwo. Problem jednak w tym, że to długotrwały proces i nie można go prześledzić w całości na żywo. Skąd to więc wiadomo?

Naukowcy przeanalizowali fale grawitacyjne w czasoprzestrzeni. Jest to ogromny zbiór zderzeń zawarty w katalogu Gravitational Wave Transient Catalogue-5.0 (GWTC-5), który udostępniono pod koniec maja br.

We wspomnianym zbiorze znalazło się 161 nowych sygnałów fal grawitacyjnych wyemitowanych przez zlewające się czarne dziury. Zostały one przechwycone przez detektory fal grawitacyjnych: LIGO (Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory), Virgo i KAGRA (Kamioka Gravitational Wave Detector) między kwietniem 2024 r. a końcem stycznia 2025 r.

W ten sposób liczba wykrytych zderzeń czarnych dziur wzrosła do 390. Naukowcy nie mają złudzeń. To kopalnia wiedzy o tego typu zdarzeniach, które porównano do odkrycia "zaginionego świata".

Fale grawitacyjne zostały zaproponowane ponad 100 lat temu w ramach ogólnej teorii względności Alberta Einsteina. Pierwszej detekcji z wykorzystaniem LIGO udało się dokonać w 2015 r. Był to sygnał pochodzący od zderzenia się dwóch dużych czarnych dziur w odległości około 1,3 mld roku świetlnego od nas.

Kolejne lata przyniosły następne odkrycia. Przechwycono fale grawitacyjne z wielu połączeń między czarnymi dziurami czy parami gwiazd neutronowych, jak i również zjawiska mieszane.

W katalogu GWTC-5 znajduje się także perełka. To kolizja "drugiej generacji", czyli zderzenie dwóch czarnych dziur, które powstały w wyniku poprzednich procesów tego typu. Uczeni uważają, że dokładne zbadanie takich zjawisk może nam powiedzieć więcej o tempie ekspansji wszechświata.

Naukowcy w swoich badaniach wykorzystali dwa białka, które wysyłają określone sygnały: pierwsze białko wytwarza surowiec niezbędny do regeneracji, a drugie wykorzystuje go do budowy tkanki. Najpierw jednak odciągnęli komórki od miejsca rany gdzie zachodzi bliznowacenie, a potem dostarczyć sygnały, które podpowiedzą im, co mają zbudować.

Bliznowacenie to naturalna reakcja organizmu na uraz. Zatrzymuje krwawienie, ale w przypadku utraty kończyny nie ma już szans na jej odzyskanie. Za bliznowacenie odpowiadają fibroblasty, komórki znajdujące się w stanie aktywnym i wrażliwym na bodźce podczas wykonywania swoich zadań - i tu właśnie wkracza pierwsze białko, które naukowcy wykorzystali do przeprogramowania fibroblastów w blastemy. Są to tymczasowe "pączki" komórkowe wykorzystywane przez zwierzęta, takie jak salamandry, do przygotowania tkanki do odrostu. Następnie zastosowano białko BMP2, które przekazało blastemie sygnał do rozpoczęcia budowy.

Podwójna terapia białkowa wystarczyła, by przywrócić kości, ścięgna, więzadła i struktury stawowe w kilkudziesięciu próbach przeprowadzonych na myszach. Chociaż zastępcze palce były czasami zdeformowane lub zbyt małe, wszystkie istotne części były na swoim miejscu.

Nowe badanie opiera się na wcześniejszych analizach z tego samego laboratorium, w których zastosowano podobne podejście oparte na sygnalizacji białkowej. Jednak w tych wcześniejszych eksperymentach nie dochodziło do odrastania całych kończyn tylko ich części.

Zdecydowanie nie jest to pierwszy raz, kiedy naukowcy podejrzewają, że nasze własne zdolności regeneracyjne mogą być ukryte w nas, a nie całkowicie nieobecne. Oczywiście, jeśli uda się je znaleźć i wzmocnić, konsekwencje dla całej medycyny będą ogromne. Niemniej, to najnowsze podejście musi jeszcze przejść dużo testów, w tym dokładne analizy mechanizmów odrastania i tworzenia kończyn.

W badaniach prowadzonych w kilku krajach Europy, w tym Francji, Niemczech, Hiszpanii, Czechach i Polsce, naukowcy zaobserwowali zaskakującą prawidłowość - ptaki znacznie szybciej płoszyły się na widok kobiet niż mężczyzn. Różnica była konkretna i mierzalna, pozwalały mężczyznom podejść średnio o około metr bliżej, zanim decydowały się odlecieć lub oddalić.

Co istotne, zjawisko to było niezwykle konsekwentne. Nie miało znaczenia, czy chodziło o kosy, wróble, wrony czy dzięcioły - wszystkie badane gatunki wykazywały podobną reakcję. To właśnie ta powtarzalność najbardziej zaskoczyła badaczy, bo sugeruje, że nie mamy do czynienia z przypadkiem, lecz z realnym mechanizmem behawioralnym.

Zespół naukowców, w tym badacze z Czech University of Life Sciences Prague oraz University of Turin, próbował maksymalnie wyeliminować czynniki zakłócające. Kobiety i mężczyźni biorący udział w eksperymencie byli podobnego wzrostu, ubrani w te same kolory i poruszali się w identyczny sposób, tj. spokojnie, w linii prostej, ustalonym tempem.

Mimo to ptaki konsekwentnie reagowały inaczej i tu zaczyna się prawdziwa zagadka, bo naukowcy nie wiedzą, co dokładnie odpowiada za tę różnicę. Jedna z hipotez mówi o subtelnych sygnałach, sposobie poruszania się, mikrogestach, a nawet zapachu, bo wbrew dawnym przekonaniom, ptaki wcale nie mają słabego węchu, a wiele badań pokazuje, że potrafią wykrywać bardzo delikatne różnice chemiczne w otoczeniu.

Nie brakuje też bardziej spekulatywnych teorii sugerujących, że skoro ludzie i ptaki współistnieją w Europie od tysięcy lat, możliwe, że pewne wzorce zachowań zostały utrwalone ewolucyjnie. Problem w tym, że klasyczne wyjaśnienie - zakładające, że to mężczyźni byli myśliwymi - nie pasuje do wyników. Ptaki powinny bardziej obawiać się mężczyzn, a jest dokładnie odwrotnie.

Eksperci, w tym badacze z University of California, przyznają wprost - wyniki są wiarygodne, ale ich interpretacja pozostaje otwarta. To rzadki przypadek w nauce, gdy dobrze udokumentowane zjawisko wyprzedza jego wyjaśnienie. Badanie, opublikowane w People and Nature, pokazuje coś jeszcze, a mianowicie, że zwierzęta w środowisku miejskim odbierają ludzi znacznie bardziej złożony sposób, niż się nam wydaje.

Naukowcy z Uniwersytetu Wschodniego Londynu oraz firmy FJ&B Engineering Consultants przetestowali dwadzieścia starannie dobranych układów oświetleniowych w modelowych pokojach, porównując tradycyjne projekty obliczane ręcznie z układami zoptymalizowanymi za pomocą programu symulacyjnego. Badania opublikowano na łamach czasopisma Buildings.

Wersje LED zaprojektowane przy użyciu oprogramowania zużywały mniej energii elektrycznej i zapewniały lepsze natężenie oświetlenia niemal w każdym przypadku. Z najnowszych badań wynika, że wykorzystanie diod LED oraz zaplanowanie rozmieszczenia oświetlenia za pomocą bezpłatnego oprogramowania do projektowania oświetlenia pozwoliło zmniejszyć modelowe zużycie energii na oświetlenie w budynkach mieszkalnych o około 15 proc., jednocześnie zwiększając jasność pomieszczeń o około 24 proc.

Zespół badawczy porównał ze sobą dwa podejścia. Pierwszym z nich była metoda tradycyjna, oparta na ręcznych obliczeniach i praktycznych zasadach, z których inżynierowie i elektrycy korzystają od dziesięcioleci. Te starsze projekty zazwyczaj zakładały zastosowanie kompaktowych świetlówek. W drugim podejściu wykorzystano profesjonalny program do symulacji oświetlenia o nazwie DIALux Evo, który można pobrać za darmo i który jest szeroko stosowany przez architektów i inżynierów. Naukowcy stworzyli cyfrowe modele dokładnie takich samych pomieszczeń, a następnie użyli oprogramowania do precyzyjnego dostosowania rozmieszczenia i doboru diod LED

Aby zapewnić rzetelność porównania, zespół utrzymał wszystkie pozostałe zmienne na stałym poziomie: wielkość pomieszczenia, kolory ścian i sufitu, wysokość powierzchni, przy których ludzie pracują lub czytają, oraz założenie, że oświetlenie będzie działać przez 1000 godzin rocznie. Głównymi zmianami były podejście projektowe i zastosowane oprawy oświetleniowe.

W przypadku projektów LED zoptymalizowanych programowo zużycie energii wyniosło średnio 8,68 kWh na pokój, w porównaniu z 10,25 kWh w przypadku projektów CFL z ręczną regulacją, co oznacza oszczędność rzędu około 15 proc. W osiemnastu z dwudziestu scen odnotowano oszczędności energii, wynoszące od 1 do 30 proc.

Warto zwrócić uwagę, że badanie nie obejmowało scenariusza porównującego stare, ręczne podejście z wykorzystaniem diod LED ani podejścia opartego na oprogramowaniu z wykorzystaniem świetlówek kompaktowych, dlatego nie można stwierdzić, w jakim stopniu poprawa wynika z inteligentniejszego rozmieszczenia, a w jakim z samego zastosowania bardziej wydajnych żarówek. Autorzy nazywają to głównym ograniczeniem ich badania.

Coraz częściej odchodzi się od klasycznego podejścia do walki z bakteriami opornymi na antybiotyki. Zamiast próbować je bezpośrednio zabijać, szuka się sposobów, aby "rozbroić" ich mechanizmy działania. Właśnie taką strategię opisuje nowe badanie, w którym odkryto związek zdolny do unieszkodliwiania groźnych bakterii bez ich eliminowania.

Badania naukowców z Wydziału Biologii Molekularnej i Komórkowej Uniwersytetu w Guelph skupiły się na bakterii gronkowca złocistego, w tym na jej szczególnie niebezpiecznej odmianie MRSA, opornej na wiele leków. To patogen odpowiedzialny za liczne infekcje - od skórnych po poważne zakażenia - i to jeden z głównych problemów współczesnej medycyny.

Zamiast opracowywać kolejny antybiotyk, badacze przyjęli inne podejście. Postanowili znaleźć substancję, która nie zabija bakterii, ale uniemożliwia im funkcjonowanie w organizmie. Kluczowym elementem infekcji jest zdolność bakterii do "przyklejania się" do komórek gospodarza i rozprzestrzenianie się w tkankach. Jeśli ten proces zostanie zablokowany, bakteria straci możliwość wywoływania choroby.

W ramach eksperymentów przebadano tysiące różnych związków biologicznie aktywnych. Wśród nich wyróżnił się naturalny kwas tłuszczowy - geranylogeranowy (GGA), występujący m.in. w roślinach takich jak imbir czy kurkuma. Działa on wielotorowo: utrudnia bakteriom przyczepianie się do powierzchni w organizmie, a także zakłóca ich system wyczuwania otoczenia, dzięki czemu tracą orientację i nie potrafią skutecznie działać.

W efekcie bakterie nie giną, ale stają się praktycznie nieszkodliwe. To kluczowa różnica względem antybiotyków. Skuteczność tej metody potwierdzono w badaniach na zwierzętach. Naukowcy podkreślają jednak, że to dopiero początek, a tego typu substancje, określane jako antyadhezyjne, nie zastąpią klasycznych antybiotyków, choć mogą stać się ich ważnym uzupełnieniem. Równolegle rozwijane są podobne strategie, np. blokowanie mechanizmów przylegania bakterii E. coli w infekcjach układu moczowego.

Chociaż związek występuje naturalnie w żywności, jego działanie terapeutyczne nie oznacza, że zwykłe spożywanie imbiru czy kurkumy wyleczy infekcje. Aby wykorzystać go w medycynie konieczne będą dalsze badania nad dawkowaniem bezpieczeństwem i skutecznością.