Ludzie już tysiące lat temu zdawali sobie sprawę z toksyczności ołowiu (Pb). Rzymscy lekarze z I i II w. p.n.e. zauważyli, że osoby pracujące przy wydobyciu ołowiu podupadają na zdrowiu. Nowożytna medycyna także opisywała przypadki zatrucia ołowiem i łączyła je z zawodami, mówiąc m.in. o chorobie górników czy hutników. Do największej eskalacji doszło natomiast w XX wieku. W latach 20. wprowadzono tetraetyloołów do benzyny, co zaczęło poważnie szkodzić robotnikom w fabrykach i zanieczyszczać środowisko. Firmy paliwowe opłacały nawet naukowców, by udowodnić, że ołów występuje naturalnie w środowisku i nie jest szkodliwy.

W latach 60. XX w. amerykański geochemik Clair Patterson odkrył, że Ziemia jest drastycznie zanieczyszczona ołowiem, a stężenie tego pierwiastka w ludzkich kościach było tysiące razy wyższe niż u naszych przodków. Pod koniec kolejnej dekady amerykański pediatra Herbert Needleman opublikował zaś przełomowe badania, w których wykazał, że nawet niski poziom ołowiu jest skorelowany z niskim IQ u dzieci i problemami z zachowaniem.

Dlaczego, mimo całej tej świadomości, ołów tak długo był w masowym użyciu? Głównym powodem były jak zwykle pieniądze. Ustawodawców nie naglił również brak natychmiastowych skutków. Ołów to "cichy zabójca", który kumuluje się w organizmie latami. Przemysł farbiarski i paliwowy przez dekady finansował badania, które miały podważać jego szkodliwość. Tak samo oszukiwali producenci wiecznych chemikaliów, o których pisaliśmy w GeekWeeku, oraz koncerny tytoniowe.

Również w Polsce przepisy dotyczące BHP i ołowiu w paliwie samochodowym weszły stosunkowo późno. Benzyna bezołowiowa trafiła na rynek w 1994 r., a "niebieską" etylinę 94 przestano produkować w 2000 r. Dopiero jednak 1 stycznia 2005 r. całkowicie zakazano sprzedaży benzyny ołowiowej na polskich stacjach.

Niektóre zmiany wprowadzono jednak wcześniej. Wycofanie ołowiu z farb dekoracyjnych nastąpiło w latach 90. XX w., zaś montażu rur ołowiowych zaprzestano w latach 60. i 70. Na początku obecnego stulecia Polska wprowadziła zakazy stosowania ołowiu w lutach i komponentach elektronicznych, a w latach 2023 i 2024 roku zakazano również używania śrutu ołowianego podczas polowań oraz stosowania ołowiu jako stabilizatora w wyrobach z polichlorku winylu (np. w profilach okiennych).

Stany Zjednoczone zareagowały nieco szybciej niż Polska. Agencja Żywności i Leków (FDA) zakazała stosowania lutów ołowiowych w puszkach na żywność w 1995 r., a rok później wydano federalny zakaz stosowania benzyny ołowiowej w pojazdach poruszających się po drogach. Zakaz stosowania ołowianych rur, lutów i topników w nowych instalacjach hydraulicznych obowiązuje w USA od 1986 r. Nie był on jednak całkowity i realnie pozwalał nawet na 8% zawartość ołowiu w mosiężnych elementach. Dopiero ustawa z 2014 r. zaostrzyła normę do zaledwie 0,25% ołowiu dla powierzchni stykających się z wodą.

Wcześniej jednak na nowe dane odpowiedziała Federalna Komisja ds. Bezpieczeństwa Produktów Konsumenckich (CPSC), zakazując sprzedaży farb zawierających ołów do użytku domowego oraz na zabytkach i zabawkach już w 1978 r. Niektóre miasta, jak Nowy Jork, wprowadziły lokalne zakazy już w 1960 r., czyli w najbardziej "zaołowionej" dekadzie.

Jaka dokładnie była skala tego problemu? To odkryli naukowcy z University of Utah w Salt Lake City, których artykuł ukazał się 2 lutego w "Proceedings of the National Academy of Sciences", czyli słynnym "PNAS".

Badacze poddali analizie próbki włosów ludzi z okolic Salt Lake City, sprawdzając w nich zawartość ołowiu i porównując ją z wynikami z lat 2020-2024. Te nowe dane pokazują, jak bardzo spadło stężenie tego toksycznego metalu ciężkiego po wprowadzeniu regulacji, co przełożyło się na poprawę stanu zdrowia ludności. Badani przekazali swoje włosy dobrowolnie, a naukowcy po oczyszczeniu tych próbek wytrawili je w kwasie azotowym i poddali analizie na spektrometrze mas w celu wykrycia ołowiu.

Jak można zobaczyć w tabeli, nagromadzenie toksycznego pierwiastka we włosach Amerykanów w Utah było w latach 60. ubiegłego wieku aż 121 razy wyższe niż w obecnej dekadzie, a w latach 70. - już 100 razy wyższe. Największa zmiana miała miejsce w latach 80., gdy to stężenie wynosiło już "tylko" 30 razy więcej niż dziś, a następnie dalej spadało. To właśnie skutek obniżonej ekspozycji zapewnionej przez regulacje.

---

Stężenie ołowiu we włosach Amerykanów z Utah osiągnęło krytyczny poziom w latach 60. ubiegłego wieku. Dzięki regulacjom zaczęło spadaćT.E. Cerling, D.P. Fernandez, & K.R. Smith (CC BY 4.0)materiał zewnętrzny

---

W najgorszej dekadzie średnia zawartość toksycznego pierwiastka we włosach wynosiła 60,5 mg/kg. Dzisiaj to już 0,5 mg/kg.

Autorzy badania wyjaśniają, że kluczowa poprawa nastąpiła dzięki założeniu Agencji Ochrony Środowiska, co miało miejsce w grudniu 1970 roku, a dzisiejszy niski poziom narażenia na ołów najpewniej wynika z przepisów ochrony środowiska ustanowionych przez tę agencję. Przed tym rokiem każdy mieszkaniec USA pośrednio uwalniał do atmosfery około kilograma ołowiu rocznie poprzez spalanie benzyny. Prowadziło do bezpośredniego wdychania toksyn.

Te nowe dane stanowią dowód na to, jak kluczową rolę odgrywa odgórny nadzór nad przemysłem. Choć regulacje ekologiczne bywają postrzegane przez biznes jako uciążliwe, a przez malkontentów nazywane są ekoterroryzmem, to historia zapisana we włosach pokazuje ich realny i zbawienny wpływ na zdrowie publiczne. Badacze ostrzegają zarazem, że osłabianie uprawnień agencji regulacyjnych może doprowadzić do zapomnienia tej lekcji i ponownego narażenia ludzi na poważne choroby w imię interesów korporacji.

Źródło: T.E. Cerling, D.P. Fernandez, & K.R. Smith, Lead in archived hair documents a decline in lead exposure to humans since the establishment of the US Environmental Protection Agency, Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 123 (6) e2525498123, https://doi.org/10.1073/pnas.2525498123 (2026).

Czego nie wolno na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej? Bardzo wiele i wśród restrykcji do niedawna był zakaz posiadania własnych smartfonów. Teraz to ulega zmianie i astronauci NASA będą mogli zabierać ze sobą w kosmos własne iPhone'y oraz inne nowoczesne telefony.

Informację potwierdził Jared Isaacman, czyli obecny administrator NASA. Szef agencji napisał o tym na platformie X, gdzie ujawnił m.in., że:

"Co równie ważne, w krótkim czasie rzuciliśmy wyzwanie długotrwałym procesom i zakwalifikowaliśmy nowoczesny sprzęt do lotów kosmicznych" - dodał administrator NASA Jared Isaacman.

NASA już wcześniej dopuszczała do lotów w kosmos wybrany sprzęt, ale jedynie kwalifikowany, który spełniał wysokie normy. Teraz astronauci w końcu będą mogli zabierać ze sobą w misje kosmiczne również własne telefony.

Pierwszymi załogami, które objęto przepisami, są ekipy misji Crew-12 oraz Artemis 2. Pierwsza to kolejny lot załogowy na Międzynarodową Stację Kosmiczną, który odbędzie się jeszcze w tym miesiącu. Jest o tyle istotny, że załoga ISS jest obecnie wybrakowana w wyniki ewakuacji medycznej, która miała miejsce kilka tygodni temu.

Własne iPhone'y zabiorą w kosmos także astronauci Artemis 2, którzy polecą w kierunku Księżyca, gdzie człowiek nie był od ponad 50 lat. Przed zmianą decyzji NASA dopuszczała dla tej misji starszy sprzęt. Były to m.in. aparaty Nikona z 2016 r. czy 10-letnie kamerki GoPro.

Dla załóg NASA zmiana decyzji jest z pewnością ważna. Podobne przepisy nie obowiązywały w prywatnych misjach kosmicznych. Dotyczy to członków programu Polaris czy misji realizowanych przez Axiom Space.

Warto dodać, że to nie pierwszy raz, gdy telefony Apple lecą w kosmos w ramach misji NASA. Dwa smartfony iPhone 4s znajdowały się na pokładzie ostatniego wahadłowca kosmicznego, który poleciał w kosmos w 2011 r.

System oznaczony jako TPG1000Cs został opracowany w Northwest Institute of Nuclear Technology (NINT) w Xi'an i według twórców można go zamontować zarówno na platformach naziemnych, jak i lotniczych. Urządzenie ma zaledwie 4 metry długości i waży około 5 ton, co - w porównaniu z dotychczasowymi systemami o masie kilkunastu ton - czyni je wyjątkowo mobilnym.

Dzięki konstrukcji ze stopu aluminium TPG1000Cs można teoretycznie zintegrować nie tylko z pojazdami i samolotami, ale także z satelitami, które mogłyby w ten sposób zwalczać inne satelity uznane za zagrożenie.

Według publikacji w czasopiśmie High Power Laser and Particle Beams, system jest zdolny do wygenerowania ponad 3000 impulsów w jednej sesji i utrzymywania stabilnej pracy nawet przez minutę, co jest rekordem w tej klasie urządzeń. Dla porównania, rosyjski system Sinus7 działał nie dłużej niż sekundę, dostarczając około 100 impulsów przy masie około 10 ton.

Naukowcy osiągnęli tak dużą wydajność dzięki nowej architekturze z podwójnym układem U, który pozwala energii wielokrotnie odbijać się wewnątrz układu, zwiększając jej gęstość i efektywność przy jednoczesnym zmniejszeniu rozmiarów. Udoskonalono też materiały izolacyjne, w tym olej o wyższej pojemności energetycznej, co pozwoliło poprawić trwałość i bezpieczeństwo całego systemu.

Według źródeł cytowanych przez South China Morning Post, nawet broń mikrofalowa o mocy 1 gigawata mogłaby zakłócać działanie satelitów Starlink, a w niektórych przypadkach uszkadzać ich elektronikę. Nowy chiński system o mocy 20 GW mógłby więc w teorii "usmażyć" elektronikę konstelacji satelitów komunikacyjnych w ciągu zaledwie 60 sekund.

A Pekin od kilku lat oficjalnie ostrzega, że satelity Starlink stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego, sugerując, że mogą być wykorzystywane do celów wojskowych - od obserwacji po komunikację z siłami zbrojnymi. W odpowiedzi Chiny rozwijają całą rodzinę tzw. zabójców Starlinków, czyli systemów laserowych i mikrofalowych zdolnych do zakłócania lub fizycznego niszczenia satelitów z niskiej orbity (LEO).

Tymczasem obniżanie przez SpaceX wysokości lotu satelitów w celu redukcji ryzyka kolizji zwiększa ich podatność na ataki z Ziemi. Mniejsza odległość oznacza słabsze tłumienie fal elektromagnetycznych, co czyni je bardziej wrażliwymi na silne impulsy mikrofalowe. Dlatego też, choć chińscy naukowcy przedstawiają TPG1000Cs jako osiągnięcie technologiczne o "potencjale cywilnym", trudno nie zauważyć, że jego parametry odpowiadają potrzebom współczesnej walki radioelektronicznej w przestrzeni kosmicznej.

SpaceX odpowiada obecnie za ponad połowę misji związanych z wynoszeniem ładunków w kosmos. Potwierdzają to wyniki za 2025 r., gdy Falcon 9 został wystrzelony aż 165 razy. Wygląda na to, że Rosja zazdrości sukcesu Elona Muska. Rosmosmos chce mieć podobną rakietę.

Roskosmos już dawno pozazdrościł SpaceX rakiety Falcon 9 i ogłosił plany budowy podobnej konstrukcji już kilka lat temu. Mowa o projekcie Amur, który po raz pierwszy zapowiedziano jesienią (w październiku) 2020 r.

Zapowiedziany przed laty Amur ma być rakietą wielokrotnego użytku, który zresztą z wyglądu (zaprezentowanego na wizualizacjach) mocno przypominał Falcona 9 firmy SpaceX. Konstrukcja jest dwustopniowa, a materiałem w roli paliwa ma być metan.

---

Rakieta Amur na wizualizacji agencji Rosmosmos. Przypomina konstrukcję Falcon 9 firmy SpaceX.Roskosmosmateriały prasowe

---

Roskosmos w 2025 r. miał rozpocząć testy tzw. hoppera, czyli konstrukcji służącej do lądowania. Podobne testy przed laty prowadziło SpaceX z myślą o rozwoju Starshipa. Od zapowiedzi upłynęło kilka lat i rosyjskiej rakiety, jak nie było, tak nadal nie ma. Kiedy będzie gotowa?

Plany rakiety Amur nie zostały porzucone przez Rosję, choć ta dotkliwie odczuwa ograniczenia w dostępie do zachodnich technologii. Mimo to Roskosmos się nie poddaje i agencja ujawniła rąbka tajemnicy związanego z przyszłością tego projektu w styczniu br.

Amur miał być gotowy (według pierwotnych planów) już w 2026 r. Dziś już wiemy, że nic takiego się nie stanie, ale Roskosmos wierzy, że rakieta wielokrotnego użytku może zostać sfinalizowana na przełomie tej i przyszłej dekady. Obecnie zakłada się gotowość w okolicy 2030/2031 r.

Amur ma być zdolny do wynoszenia na niską orbitę okołoziemską ładunku o masie do 10,5 t. Dla porównania w przypadku Falcona 9 SpaceX jest to ponad dwa razy tyle. Jednak Rosjanie chcą to robić taniej. Nawet za kwotę trzy razy niższą niż Elon Musk.

Sukces Falcona 9 zwrócił także uwagę Chińczyków. Państwo Środka pracuje nad podobnymi konstrukcjami. Jedną z nich jest Zhuque-3 (ZQ-3) prywatnej firmy Landspace. Niedawno udało się ją wystrzelić pierwszy raz. Jednak booster eksplodował w trakcie próby lądowania. Natomiast drugi stopień uległ niekontrolowanej deorbitacji.

Mimo to SpaceX rośnie także konkurencja na rodzimym rynku. Mowa o firmie Blue Origin, która ma już za sobą dwa udane starty rakiety New Glenn, której pierwszy stopień również będzie odzyskiwany.

Kto nie zna Baldur's Gate? Dla fanów komputerowych RPG jest to kultowa produkcja. Za sprawą Larian Studios kilka lat temu mogliśmy ponownie wrócić na Wybrzeże Mieczy. Teraz dowiadujemy się, że powstanie serial oparty na tej historii i mający być kontynuacją zdarzeń z gry Baldur's Gate 3.

Ekranizacja kultowego RGP-a to projekt HBO we współpracy z Hasbro, które jest właścicielem marki "Dungeons & Dragons". Zadania podjął się Craig Mazin, który jest współautorem jednej z najlepszych ekranizacji gier komputerowych, czyli "The Last of Us". Ponadto nie ukrywa, iż jest fanem uniwersum D&D.

Dokładne szczegóły produkcji nie są znane, ale serial ma być kontynuacją wątków z gry Baldur's Gate 3, którą stworzyło Larian Studios. Samo studio nie będzie jednak zaangażowane w serial. Akcja rozpocznie się w momencie, gdzie kończy się RPG.

Wiemy, że w serialu Baldur's Gate nie zabraknie kultowych postaci znanych z gry. Pojawią się także nowi bohaterowie. Z informacji, które uzyskał Deadline wynika, że HBO dało Mazinowi dużą swobodę w kreacji. Możemy więc spodziewać się nieszablonowego podejścia do ekranizacji RPG-a.

Odpowiedź na to pytanie nie jest znana, ale z pewnością nie w tym roku. Przygotowanie takiej produkcji potrwa i HBO z pewnością będzie potrzebowało na nią wiele czasu.

Sama gra Baldur's Gate 3 debiutowała w 2023 r. i również powstawała przez długi czas. RPG spotkał się z bardzo ciepłym przyjęciem wśród graczy i otrzymał liczne nagrody. Tytuł najpierw trafił na Windows. Później także na konsole PlayStation i Xbox oraz komputery z macOS. Natomiast w zeszłym roku odbyła się premiera na Linuksie, choć z zastrzeżeniem oficjalnego wsparcia tylko dla Steam Decka.

Hasbro myśli obecnie o czwartej odsłonie gry, ale komputerowe Baldur's Gate 4 nie będzie miało związku z serialem HBO. Wiemy również, że tytuł nie zostanie stworzony przez Larian Studios, które postanowiło skupić się na innych produkcjach.

Farelka to w rzeczywistości termowentylator - urządzenie popularne w wielu domach, które w krótkim czasie zapewnia ciepło. Najczęściej pełni ono funkcję dodatkowego źródła ogrzewania.

Zasada działania farelki polega na nagrzewaniu spirali lub elementu grzejnego, a następnie rozprowadzaniu ogrzanego powietrza po pomieszczeniu za pomocą wbudowanego wentylatora.

W sprzedaży dostępne są termowentylatory o zróżnicowanej mocy, co umożliwia dopasowanie sprzętu do konkretnych potrzeb.
Najczęściej spotykane modele oferują moc w zakresie od 2000 do 3000 W.

Wiele osób zastanawia się, czy farelka to prawdziwy pożeracz prądu. Wysokość rachunku za energię elektryczną zależy przede wszystkim od tego, jak długo termowentylator będzie włączony.

Działanie farelki o mocy 2000 W (czyli 2 kW) przez jedną godzinę oznacza zużycie energii na poziomie 2 kWh.

Ile kosztuje 1 kWh prądu? Wiele zależy od taryfy i operatora. My - za wyliczeniami serwisu GlobEnergia - przyjęliśmy średnią cenę energii elektrycznej wraz z dystrybucją na poziomie 1,02 zł brutto.

Oznacza to, że farelka w ciągu godziny będzie nas kosztowała ponad 2 złote. Ostateczny koszt użytkowania takiego urządzenia zależy od częstotliwości i czasu jego pracy.

Częste dogrzewanie pomieszczeń farelką może więc znacząco zwiększyć zużycie energii, a tym samym wpłynąć na wysokość rachunków za prąd.

Przykładowe wyliczenia:

Farelka nie powinna pracować przez całą noc. Ciągłe działanie tego niewielkiego grzejnika zwiększa ryzyko przegrzania i awarii, a nawet pożaru.

Termowentylator należy ustawić na stabilnej, równej powierzchni, z dala od materiałów łatwopalnych.

Wylot ciepłego powietrza powinien pozostawać w odpowiedniej odległości od mebli, ścian i innych przeszkód.

Kluczowe jest także przestrzeganie zasad bezpieczeństwa zalecanych przez producenta, które znajdują się w instrukcji obsługi danego modelu.

Farelka może się zapalić, jeśli nie jest używana zgodnie z instrukcją obsługi. Dlatego przed jej włączeniem warto ją przeczytać.

Długotrwałe działanie farelki na maksymalnej mocy lub zasłanianie jej otworów wentylacyjnych może prowadzić do przegrzania i zapalenia się elementów urządzenia.

Ryzyko pożaru rośnie, gdy termowentylator ma pękniętą obudowę, uszkodzone przewody czy wadliwe elementy grzejne.

Umieszczenie farelki zbyt blisko materiałów łatwopalnych czy pozostawianie jej bez nadzoru podczas pracy to częste błędy, które mogą prowadzić do tragicznych konsekwencji.

mObywatel otrzymał największą aktualizację w tym roku. Ministerstwo Cyfryzacji nie próżnuje i przygotowało kilka ciekawych nowości, które skierowane są do różnych grup użytkowników. Co nowego wprowadzono?

W sierpniu zeszłego roku rząd zaprezentował Poradnik bezpieczeństwa. Obecnie jest on rozsyłany do wszystkich domów w Polsce. Resort zdecydował, że warto także szerzej udostępnić jego cyfrową wersję i teraz znajdziemy ją w aplikacji mObywatel.

Nowość dostępna jest po udaniu się do sekcji Usługi i Bezpieczeństwo, gdzie dodano pozycję Poradnik bezpieczeństwa. Znajdziemy tutaj praktyczne informacje związane z przygotowaniem się na sytuacje kryzysowe. Podzielono go na pięć części i są to:

Kolejne nowości obejmują aplikację mObywatel Junior, czyli specjalną wersję platformy dla młodszych użytkowników, którą udostępniono we wrześniu 2025. Ministerstwo Cyfryzacji wprowadziło tutaj dwa nowe dokumenty.

Pierwszym dokumentem jest Tymczasowe prawo jazdy, o które zgodnie z nowymi przepisami będą mogły ubiegać się osoby mające skończone 17 lat. Druga nowość to Karta Dużej Rodziny, którą dzieci rodzin wielodzietnych otrzymują tymczasowo.

Najnowsza aktualizacja mObywatela wprowadza także inne użyteczne nowości. W oficjalnym wykazie zmian opisano je w następujący sposób.

Wszystkie wspomniane nowości są już udostępniane i wprowadza je aktualizacja platformy oznaczona numerkiem 4.75.0. W planach na ten rok jest znacznie więcej nowych funkcji. Możecie z nimi zapoznać się w naszym artykule: Korzystasz z mObywatela? W 2026 r. aplikacja dostanie liczne nowości.

Niedawno Ministerstwo Cyfryzacji podsumowało 2025 r., który dla mObywatela oznaczał kolejne rekordy. W tym czasie w platformie dodano 20 nowych usług oraz 16 dokumentów. Ponadto liczba użytkowników mDowodu przekroczyła barierę 11 mln.

Google wprowadziło do oferty Pixele 10 latem zeszłego roku. Przed nami więc premiera tańszego i zarazem ostatniego modelu z serii. Tym smartfonem jest Pixel 10a. Kiedy go zobaczymy?

Datą premiery modelu Google Pixel 10a jest 18 lutego. Tego dnia odbędzie się oficjalna prezentacja i ruszy przedsprzedaż. Szczegóły nie są jeszcze znane, ale producent zachęca do subskrypcji, bo te osoby mają uzyskać informacje o zamówieniach przedpremierowych z pierwszej ręki.

Oficjalne ceny Google Pixel 10a poznamy w dniu premiery, ale po sieci już krążą pewne plotki i są to pozytywne informacje. Nowy smartfon ma być tańszy od poprzednika. W Europie o 50 euro.

Podstawowy model telefonu ma kosztować 500 euro, czyli około 2,1 tys. złotych. Za wersję z 256 GB pamięci na dane trzeba będzie przeznaczyć 600 euro (około 2,53 tys. złotych). Do wyboru będą cztery warianty kolorystyczne obudowy i dwa z nich mają być zupełnie nowymi odcieniami w palecie Pixeli. Producent w materiałach prasowych na razie ujawnił tylko wersję niebieską.

Google Pixel 10a nie tylko z wyglądu przypomina Pixela 9a z 2025 r. Podobnie będzie ze specyfikacją techniczną. Nawet do tego stopnia, że pod obudową ma znaleźć się ten sam procesor Tensor G4 z 2024 r. Układ ma być wspomagany przez 8 GB pamięci RAM. Na dane zostanie przeznaczone 128 lub 256 GB miejsca. Warto dodać, że w pozostałych Pixelach 10 znajduje się nowszy SoC Tensor G5.

---

Smartfon Google Pixel 10a.Googlemateriały prasowe

---

Nowy smartfon ma również 6,3-calowy ekran OLED-owy Full HD+ z odświeżaniem obrazu w 120 Hz. Jasność będzie nieco wyższa (do 2000 nitów). Energię dostarczy bateria o pojemności 5100 mAh. Akumulator ma wspierać ładowanie z użyciem ładowarek o mocy 23 W.

Aparat fotograficzny telefonu Google Pixel 10a ma główny obiektyw połączony z 48-megapikselowym sensorem. Natomiast kamera ultraszerokokątna współpracuje ponownie z 13-megapikselowym czujnikiem. Przedni aparat ma robić zdjęcia w jakości do 13 megapikseli. Całość pracuje pod kontrolą Androida 16.

Komunikat ministra pojawił się na platformie X, gdzie podkreślił, że zdarzenie zostało natychmiast zgłoszone do specjalistycznych służb zajmujących się cyberbezpieczeństwem. Podjęto już kroki mające na celu zabezpieczenie systemów, minimalizację potencjalnych szkód oraz przywrócenie pełnej kontroli nad infrastrukturą. Obecnie prowadzone są też intensywne działania operacyjne, których celem jest identyfikacja osób odpowiedzialnych za atak.

Urząd Zamówień Publicznych pełni kluczową rolę w polskim systemie administracji publicznej. Jako centralny organ rządowy, odpowiada za nadzór nad przetargami publicznymi, edukację uczestników rynku, opracowywanie przepisów prawnych oraz kontrolę postępowań. Naruszenie bezpieczeństwa w takiej instytucji budzi szczególne obawy, choć na razie nie ujawniono szczegółów dotyczących ewentualnego wycieku wrażliwych danych.

Minister Gawkowski zwrócił uwagę na szerszy kontekst problemu. Liczba cyberataków na polskie podmioty publiczne i prywatne systematycznie rośnie, a ich intensywność staje się coraz większa. W tym roku odnotowano rekordową liczbę incydentów, co potwierdza rosnące zagrożenie w cyberprzestrzeni.

W odpowiedzi na te wyzwania, rząd promuje nowo uruchomioną platformę cyber.gov.pl, która działa jako centralny hub informacji i narzędzi ochronnych. Serwis oferuje m.in. praktyczne wskazówki dotyczące bezpiecznego korzystania z internetu, aktualne alerty o zagrożeniach, bezpłatne usługi takie jak sprawdzanie wycieków danych czy skanowanie urządzeń pod kątem złośliwego oprogramowania. Platforma integruje również zasoby przeznaczone dla instytucji objętych wymogami Krajowego Systemu Cyberbezpieczeństwa oraz unijnej dyrektywy NIS2.

Gawkowski zaapelował do wszystkich organizacji, zarówno publicznych, jak i prywatnych, o konsekwentne stosowanie najwyższych standardów ochrony systemów elektronicznych. Podkreślił, że regularne szkolenia, aktualizacje zabezpieczeń i przestrzeganie obowiązujących regulacji są kluczowe w obliczu ewoluujących zagrożeń cyfrowych. Incydent w UZP przypomina o tym, jak ważne jest ciągłe inwestowanie w cyberobronę na poziomie państwowym.

***

Bądź na bieżąco i zostań jednym z 88 tys. obserwujących nasz fanpage - polub GeekWeek na Facebooku i komentuj tam nasze artykuły!

Leo Express i RegioJet to czescy przewoźnicy, którzy planują rywalizować o polskich pasażerów m.in. z PKP Intercity. W ostatnim czasie było dosyć głośno o problemach drugiej z firm, która nie zrealizowała wcześniejszych planów i boryka się z opóźnieniami. Jak będzie w przypadku pierwszej spółki?

Leo Express dopiero raczkuje w Polsce, ale już teraz zapowiada, że w przypadku jego planów nie dojdzie do sytuacji, z którą spotkał się RegioJet. Czesi zapowiadają, że ich pociągi wyjadą w trasy zgodnie z dotychczasowymi obietnicami, czyli kiedy?

"Leo Express należy do najbardziej niezawodnych przewoźników w Europie Środkowej. U nas nie zdarzają się sytuacje, w których nie działa ogrzewanie ani klimatyzacja. Zapewniamy na to całoroczną gwarancję, a w przeciwnym przypadku zwracamy pasażerom 100 procent ceny biletu" - dodaje Emil Sedlařík, rzecznik prasowy Leo Express.

Pociągi Leo Express mają jeździć na trasie Warszawa - Kraków od marca 2026 r. Natomiast wraz z nowym rozkładem jazdy 2025/2026, który wszedł w życie w niedzielę 14 grudnia, firma obsługuje codzienne połączenia między Krakowem a Pragą. Natomiast od 1 marca przyszłego roku zwiększy ich liczbę do nawet czterech, a trasa zostanie wydłużona do Warszawy.

Od września pociągi RegioJet jeżdżą na trasie Warszawa - Kraków. Wraz z nowym rozkładem jazdy firma wydłużyła trasę do Trójmiasta oraz zwiększyła liczbę połączeń do Czech. Plan był bardzo ambitny, ale nie udało się go w pełni zrealizować.

RegioJet wyjaśnia, że potrzebuje na obsłużenie wszystkich z planowanych połączeń więcej czasu. Spotkało się to m.in. z krytyką ze strony PKP Intercity, które zrezygnowało z części połączeń na rzecz czeskiego przewoźnika.

Amazon Prime Video na tle konkurencji dotychczas wypadał bardzo atrakcyjnie. Zwłaszcza w przypadku zakupu planu rocznego i dzięki temu platforma mogła się cieszyć tytułem "najtańszego streamingu". Mowa oczywiście o porównaniu z innymi gigantami rynku. Teraz zapłacimy więcej, bo ceny w Polsce zostały podniesione.

Amazon Prime Video od czterech lat dostępny był w tych samych atrakcyjnych cenach. Miesięczny dostęp kosztował 10,99 złotych. Natomiast plan roczny zaledwie 49 złotych. Teraz ceny wzrosły i w kraju zapłacimy następujące kwoty:

Ceny zostały więc podniesione o kilkadziesiąt proc. Co nie zmienia faktu, że na tle konkurencji nadal pozostają na bardzo atrakcyjnym poziomie.

Mimo podwyżek cen Amazon Prime Video w porównaniu z konkurencją nadal zasługuje na miano najtańszego streamingu. Dostęp do HBO Max, Disney+, Netfliksa, Canal+ Online czy Apple TV za około 15 złotych miesięcznie nie jest możliwy (z wyjątkiem okresów promocyjnych). W ujęciu rocznym subskrypcja wypada na tle konkurencji jeszcze lepiej. Rozbicie kwoty 69 złotych na 12 daje nam niespełna 6 złotych/miesiąc, a przecież to nie tylko platforma z wideo.

Pamiętajmy również, że w cenie otrzymuje nie tylko dostęp do platformy Prime Video z filmami i serialami. Firma oferuje w ramach subskrypcji znacznie więcej. Są to m.in. darmowa dostawa towarów kupionych na Amazon.pl czy usługa do gier Amazon Luna.

O podwyżkach Amazon Prime Video w Polsce mówiono już od jakiegoś czasu. Usługa w naszym kraju była dostępna w bardzo atrakcyjnej cenie. Dla porównania roczny abonament w Niemczech był blisko 10 razy droższy, bo kosztuje 89,99 euro, czyli niespełna 400 złotych.

Nowy cennik zacznie obowiązywać wkrótce i dotknie oczywiście także dotychczasowych subskrybentów. Na razie nie wiadomo, kiedy dokładnie zacznie obowiązywać obecnych abonentów. Dziś zapowiedź dotyczy tych nowych.

Nowy rozkład jazdy 2025/2026 wszedł w życie w niedzielę 14 grudnia. Wraz z nim PKP Intercity poszło po rekord liczby połączeń i każdego dnia będzie obsługiwało ponad 500 połączeń. Najwięcej w sezonie letnim. Przy okazji przewoźnik uruchamia kilkanaście nowych pociągów międzynarodowych.

Oferta usług PKP Intercity wraz z nowym rozkładem jazdy została rozszerzona aż o 17 nowych połączeń poza granicami Polski. W jakim kierunku pojadą nowe pociągi?

Pierwsze sześć par nowych połączeń pojedzie do Niemiec i stało się to możliwe dzięki współpracy PKP Intercity z Deutsche Bahn, od którego niedawno spółka kupiła używane wagony. Za naszą zachodnią granicę obecnie realizowanych jest 17 połączeń. Najwięcej na trasie Warszawa - Berlin przez Poznań.

Kolejne nowe połączenie to IC Prater do Austrii. Pociąg jeździ z Krakowa do Wiednia przez Czechy. Natomiast pociąg IC Danubius ma wydłużoną relację i dojeżdża do Poznania. Pojawia się również więcej połączeń z Czechami i są to:

Ponadto w sezonie letnim pojawi się pociągi IC Olza, który będzie kursować na trasie Kraków - Praga. Warto również wspomnieć o IC Carpatia, który zapewnia dostęp do Monachium, Pragi, Bratysławy, Wiednia, Salzburga oraz Budapesztu. W przypadku Litwy PKP Intercity wprowadza dwa nowe połączenia realizowane przez IC Wigry i IC Jaćwing. Natomiast w kierunku Ukrainy uruchomiono trzy nowe pociągi i obecnie jest to 13 par.

PKP Intercity wraz z nowym rozkładem jazdy poszło po rekord. W sezonie przewoźnik zamierza każdego dnia obsługiwać aż 555 połączeń dziennie, z których 57 to pociągi międzynarodowe.

Rodzimy przewoźnik notuje coraz lepsze wyniki i ustanawia nowe rekordy. Tylko w 2025 r. z usług PKP Intercity skorzystało już ponad 80 mln pasażerów, a rok nie dobiegł jeszcze końca. Prognozuje się, że do końca grudnia spółka może przebić granicę 90 mln podróżnych.

Kalkulator w kieszeni nie brzmi jak cud techniki. Nie liczy tak szybko jak systemy sztucznej inteligencji i nie zdobędzie medalu na olimpiadzie matematycznej. A jednak to urządzenie ma jedną przewagę... nie zmyśla wyników. Kiedy chatbot AI z powagą podaje, że dwa plus dwa jest pięć, przycisk "ON" na wysłużonym kalkulatorze budzi niemal wzruszenie. Prosta maszynka nie ma fantazji ani wizji. Wynik jest taki, jaki ma być.

Casio sprzedało do marca 2025 roku aż 39 milionów kalkulatorów w około stu krajach. To co prawda mniej niż przed przed pandemią kiedy na sprzedaż dobiła do 45 milionów, ale za to dużo więcej niż 31 milionów w pierwszym roku covidowego spowolnienia. Firma nie ukrywa, że szuka nowych rynków, szczególnie tam, gdzie szkoły nie mogą pozwolić sobie na drogie smartfony. Kalkulatory działają na baterie i energię słoneczną, są tanie i odporne na upadki. A przecież Casio to nie jedyna firma produkująca te urządzenia. Jak zliczylibyśmy pozostałe, statystyki zapewne zrobiłyby na nas jeszcze większe wrażenie.

Na Azjatyckich targach sprzedawcy nie mogą nachwalić się tych prostych na pozór urządzeń. Jak upadnie kolejny raz, to podnosi się go i działa, jak Nokia 3310. A do tego wystarczy pokazać klientowi liczby i można uniknąć nieporozumień, zwłaszcza gdy pojawia się bariera językowa.

I choć w erze nowoczesnej technologii, gdzie ChatGPT niemal wyskakuje z lodówki a każde nowe urządzenie AGD musi mieć funkcje AI, bo już zwykłe algorytmy obliczające długość prania na podstawie ciężaru ubrań są passé, kalkulatory wciąż mają swoich odbiorców.

Czasem zdajemy się zapominać, że przecież nie wszędzie na świecie działa internet w telefonie (a w wyobraźni już widzę śmiejącego się Elona Muska na tle Starlinków), nie wszędzie można go szybko podłączyć smartfon do prądu. Prosta maszyna wciąż wygrywa tam, gdzie liczy się niezawodność, zwłaszcza jeśli ma baterię słoneczną.

Tymczasem w świecie matematyki sztuczna inteligencja osiąga kolejne sukcesy. W lipcu modele Google, OpenAI i DeepSeek zdobyły złoto na Międzynarodowej Olimpiadzie Matematycznej. Nie były jednak idealne. Pełne 42 punkty uzyskało pięciu uczestników. Ludzkich uczestników. Prezes konkursu nazwał postępy sztucznej inteligencji "fascynującymi". Mimo to przewiduje, że fizyczne kalkulatory prawdopodobnie będą powoli znikać, bo studenci mogą i lubią obliczyć wszystko na telefonie.

Ja co prawda na studiach nosiłem w torbie kalkulator, jakoś łatwiej liczyło mi się na nim tangensy, cotangensy i inne przyjemności. Obliczanie na kalkulatorze naukowym rozciągłości południkowej i równoleżnikowej to bajka, ale może czasy się zmieniły. Jak jeszcze studiujecie, to dajcie znać na naszym profilu na Facebooku, czy używacie jeszcze takich zabytków jak kalkulatory.

RegioJet od kilku miesięcy jeździ na trasie Warszawa - Kraków, a już od połowy grudnia (wraz z nowym rozkładem 2025/2026) pojedzie do kolejnych miast w kraju. Do tej pory z usług czeskiego przewoźnika skorzystało kilkadziesiąt tys. podróżnych w Polsce, ale plan na 2026 r. jest bardzo ambitny.

Z usług RegioJet dotychczas skorzystało "tylko" 33 tys. pasażerów z Polski, co zapewne wydaje się słabym wynikiem na tle PKP Intercity, które każdego miesiąca przewozi kilka mln podróżnych. Pamiętajmy jednak, że czeski przewoźnik jeździ na razie po jednej trasie (wspomnianej Warszawa - Kraków).

RegioJet uzyskał taki wynik po dwóch i pół miesiąca od uruchomienia połączenia. Z informacji przekazanych przez przewoźnika wynika, że obłożenie pociągów wynosi średnio ponad 60 proc. Składy między dwoma miastami pokonały dotychczas łącznie 61 tys. kilometrów.

Na przyszły rok czeski przewoźnik ma znacznie ambitniejsze plany. RegioJet wierzy, że w 2026 r. z jego usług w Polsce skorzysta nawet ponad 1,5 mln pasażerów. To nadal dużo mniej względem PKP Intercity, które w 2024 r. przewiozło 74,5 mln osób. Trzeba jednak mieć na uwadze, że liczba połączeń obsługiwanych przez obie spółki jest niewspółmierna.

"W końcu nie bez powodu zostaliśmy uznani za drugiego najlepszego przewoźnika w Europie" - dodał Radim Jančura.

RegioJet od 14 grudnia zwiększa siatkę i jego pociągi pojadą do Trójmiasta. Ponadto wystartuje międzynarodowe połączenie z Warszawy do Ostrawy oraz Pragi. Wraz z nowym rozkładem jazdy firma planowała także zacząć kursować ze stolicy do Poznania, ale to połączenie zostanie uruchomione później, bo od 1 lutego 2026 r.

W dalszych planach czeskiego przewoźnika jest obsługa kolejnych tras. Są to m.in. połączenia Warszawa - Poznań - Berlin i Warszawa - Poznań - Szczecin.

Ziemia ma zmieniający się klimat i takie procesy zachodzą na naszym świecie od miliardów lat. Występują cieplejsze okresy, ale też epoki zlodowacenia, które napędzają niewielkie zmiany orbity czy nachylenia osi obrotu. Wpływ na to mają również sąsiednie planety i okazuje się, że jest tak również w przypadku Marsa.

Naukowcy już wcześniej wiedzieli, że wpływ na ziemski klimat mają Wenus oraz Jowisz. Pierwsza z planet ma podobne rozmiary do naszej i znajduje się najbliższej. Natomiast gazowy olbrzym jest dalej, ale również oddziałuje grawitacyjnie na inne obiekty Układu Słonecznego.

Wenus i Jowisz mają wpływ na tzw. cykle Milankovicia (periodyczne zmiany parametrów orbity ziemskiej), ale nowe badania przeprowadzone pod kierownictwem Stephena Kane'a wykazały, że w podobny sposób na Ziemię oddziałuje także Mars, choć w mniejszym stopniu.

Mars jest mniejszy od Wenus i znajduje się dalej, a więc jego wpływ grawitacyjny na Ziemię jest niższy. Co nie zmienia faktu, że Czerwona Planeta również oddziałuje na pory roku naszego świata.

Uczeni przeprowadzili symulacje komputerowe związane ze zmianą orbity Ziemi oraz wpływu na to zjawisko na przestrzeni milionów lat. Badania wykazały, że Mars ma wpływ na krótsze cykle naszej planety trwające około 100 tys. lat, które odpowiadają za tempo zmian w epokach lodowcowych.

Przeprowadzone badania wykazały również, że to Wenus i Jowisz w większym stopniu wpływają na cykle Ziemi. Najbardziej stabilną cechą wszystkich symulacji był cykl mimośrodu trwający 405 tys. lat. Mars nie miał na to większego wpływu niezależnie od zmiany masy, którą symulowano.

Te same badania wykazały, że zmniejszanie masy Marsa w kierunku zera powoduje zanik wzorców klimatycznych. Tak zwany "wielki cykl" trwający 2,4 mln lat powoduje duże wahania klimatu. Wpływ na niego ma także Czerwona Planeta i jej masa, co powoduje wytworzenie odpowiedniego rezonansu grawitacyjnego.

Badania naukowców wykazały, że wpływ grawitacyjny Marsa jest również widoczny w skośności Ziemi, czyli nachyleniu orbity. Uczeni wierzą, że podobne analizy pozwolą w przyszłości określić wzorce klimatyczne w innych układach planetarnych.

Ogromny wybuch gazu, który w jednej chwili wysadza dom w powietrze. W pierwszej chwili to może brzmieć jak scenariusz z filmu akcji. Jednak tym razem nie była to fikcja. W czwartkowy poranek spokojna okolica w rejonie Zatoki San Francisco zamieniła się w totalne pole zniszczeń. Wszystko zostało uwiecznione na nagraniach z kamer.

Nagranie z kamery dzwonka pokazuje typowy amerykański dom w okolicach Hayward, stojący pod błękitnym niebem. W jednej chwili budynek eksploduje, wyrzucając w powietrze fragmenty drewna i innych materiałów, a nad okolicą unosi się gęsty dym. Fala uderzeniowa wybiła okna w sąsiednich budynkach i wstrząsnęła pobliskimi domami.

Sześć osób trafiło do szpitali, część z poważniejszymi obrażeniami, część z lżejszymi. Jedna z mieszkanek, Brittany Maldonado, była w sypialni razem z mężem, gdy usłyszała huk.

- Pudełka się poprzewracały, wszystko się trzęsło. Myśleliśmy, że ktoś właśnie wypadł z autostrady i jego samochód wjechał do naszego salonu. To było jak odpalenie bomby - relacjonowała dla agencji AP.

Jak ustalili strażacy, do wybuchu doszło w nieposiadającej osobowości prawnej miejscowości Ashland, niedaleko miasta Hayward, zamieszkanego przez około 160 tysięcy osób. Okolica składa się głównie z parterowych domów z niewielkimi trawnikami i leży w pobliżu dwóch autostrad. W tym czasie prowadzone były tam prace związane z poszerzaniem chodników i tworzeniem pasów rowerowych.

Spółka energetyczna PG&E poinformowała, że około 7:35 rano otrzymała zgłoszenie o uszkodzeniu podziemnej rury gazowej przez ekipę budowlaną niezwiązaną z firmą. Pracownicy zakładu przybyli na miejsce, aby odizolować uszkodzony odcinek, jednak gaz wydostawał się z kilku lokalizacji. Dopływ gazu udało się całkowicie zatrzymać dopiero o 9:25. Paradoksalnie eksplozja nastąpiła około 10 minut po zamknięciu rury, po blisko dwóch godzinach wycieku.

W wyniku eksplozji poważnie uszkodzone zostały trzy obiekty na dwóch działkach. Część z około 75 strażaków biorących udział w akcji musiała się chwilowo wycofać z powodu zagrożenia porażeniem prądem z zerwanych linii. Narodowa Rada Bezpieczeństwa Transportu zapowiedziała wysłanie zespołu śledczego.

Źródło: nbcnews.com

Komisja Europejska jakiś czas temu ukarała firmę Meta grzywną w wysokości aż 200 mln euro. Mark Zuckerberg i spółka zobowiązali się do zaproponowania zmian, które dotyczą danych użytkowników udostępnianych w platformach Facebook oraz Instagram. Już wkrótce zobaczymy efekty podjętych działań.

Komisja Europejska ogłosiła efekty współpracy z firmą Meta, co ma stanowić odpowiedź na nałożoną wcześniej karę. Big tech zdecydował, że użytkownicy serwisów Facebook oraz Instagram na terenie państw członkowskich będą mogli udostępniać mniej danych. W konsekwencji odbije się to na ilości wyświetlanych spersonalizowanych reklam.

Warto dodać, że jest to pierwszy raz w historii serwisów społecznościowych firmy Meta, gdy zdecydowano się na taką możliwość.

Zmiany mają wejść w życie od stycznia 2026 r. Użytkownicy serwisów jak Facebook czy Instagram powinni wtedy zobaczyć nową opcję, która pozwoli na ograniczenie danych udostępnianych w platformach. Rzecznik firmy Meta oświadczył, że przyjmuje do wiadomości oświadczenie Komisji Europejskiej oraz dodał:

Ruch firmy Meta jest wynikiem współpracy, którą big tech podjął z Komisją Europejską w wyniku nałożenia grzywny w wysokości 200 mln euro. Kara była następstwem uruchomienia w krajach członkowskich planu bez reklam, który po raz pierwszy w UE zaczął być udostępniany w 2023 r.

Płatny plan nie był tani i z czasem Meta obniżyła jego cenę, co było efektem presji ze strony Komisji Europejskiej. Warto dodać, że taka subskrypcja nigdy nie cieszyła się większym zainteresowaniem ze strony użytkowników krajów UE. Firma z czasem przyznała, że było ono "bardzo niewielkie".