Analiza przeprowadzona przez naukowców z University of Michigan wskazuje, że aż 7,3 proc. dorosłych Amerykanów, czyli ponad 19 mln osób, miało w swoim życiu myśli o postrzeleniu kogoś. Co więcej, 3,3 proc. deklaruje, że takie rozważania pojawiły się w ciągu ostatnich 12 miesięcy.

To liczby, które wyraźnie rozszerzają dotychczasowe spojrzenie na problem przemocy z użyciem broni. Do tej pory badania skupiały się głównie na faktycznych incydentach, tymczasem nowe dane pokazują, że istnieje ogromna, w dużej mierze "niewidzialna" grupa ryzyka.

A skala realnej przemocy pozostaje ogromna, w 2023 roku odnotowano ponad 116 tys. przypadków napaści z użyciem broni wymagających interwencji medycznej oraz ponad 16 tys. zabójstw. Rok później liczby również pozostawały dramatyczne, dziesiątki tysięcy ofiar i setki rannych dziennie.

Badanie pokazuje, że w części przypadków rozważania nie kończą się wyłącznie na poziomie teoretycznym, bo 1,6 proc. respondentów przyznało, że rozważało zdobycie broni w celu postrzelenia kogoś, a 0,6 proc. deklaruje, że zabrało broń w konkretne miejsce z takim zamiarem. To oznacza, że mówimy nie tylko o impulsach czy chwilowych fantazjach, ale o sytuacjach, w których pojawia się element planowania.

Jednocześnie istnieją też sygnały ostrzegawcze, które mogą stanowić punkt wyjścia do interwencji. Około 1,5 proc. badanych przyznało, że powiedziało komuś o swoich myślach, a część - choć niewielka - zdecydowała się nawet oddać broń do przechowania w czasie kryzysu.

Profil osób częściej zgłaszających tego typu rozważania jest zaskakująco spójny z tym, co wiadomo o sprawcach przemocy - częściej są to osoby młodsze, mężczyźni, mieszkańcy miast i osoby z niższym poziomem wykształcenia.

Co jednak ciekawe, posiadanie broni - które wydaje się automatycznie czynnikiem ryzyka - nie zwiększało istotnie prawdopodobieństwa takich myśli. To sugeruje, że problem ma głębsze podłoże społeczne i psychologiczne i nie sprowadza się wyłącznie do dostępu do broni. Najczęściej wskazywanym celem był zaś "wróg", tj. pojęcie szerokie i niejednoznaczne, obejmujące ponad połowę odpowiedzi.

Na kolejnych miejscach pojawiali się nieznajomi w sytuacjach konfliktowych, urzędnicy państwowi, partnerzy lub byli partnerzy, członkowie rodziny i współpracownicy. Część wskazań - zwłaszcza dotyczących przedstawicieli władz czy służb - może sugerować obecność motywacji politycznych lub ideologicznych, pomimo że w badaniu nie było widać wyraźnego związku z dochodami czy przynależnością polityczną.

Autorzy badania podkreślają, że osoby rozważające użycie broni tworzą słabo rozpoznaną, ale potencjalnie kluczową grupę w kontekście prewencji przemocy, zwłaszcza że ich profil demograficzny pokrywa się z czynnikami ryzyka faktycznych incydentów z użyciem broni.

Jednym z najciekawszych wniosków płynących z badania jest jednak zdaniem naukowców to, że miliony osób dzielą się swoimi myślami z innymi. To potencjalnie kluczowy moment, w którym możliwa jest reakcja - zarówno ze strony bliskich, jak i systemu. W tym kontekście badacze wskazują na znaczenie przepisów typu "red flag", które pozwalają na czasowe odebranie broni osobom uznanym za potencjalnie niebezpieczne.

Jednocześnie podkreślają, że skuteczna prewencja wymaga czegoś więcej niż regulacji prawnych. Kluczowe jest lepsze zrozumienie czynników psychologicznych, społecznych i kontekstowych oraz współpraca wielu środowisk, od systemu ochrony zdrowia po instytucje publiczne.

Naukowcy badali wpływ kofeiny na impulsywność, wykorzystując muszki owocowe - organizm często stosowany w badaniach neurologicznych i behawioralnych ze względu na podobieństwa genetyczne i funkcjonowanie układu nerwowego do ludzi. Eksperyment polegał na podawaniu kofeiny w różnych porach dnia i w różnych dawkach, a następnie sprawdzaniu, jak badane osobniki reagują na bodziec stresowy. 

Wyniki badania opublikowanego w czasopiśmie naukowym iScience pokazują, że kluczowe znaczenie może mieć nie tylko ilość kofeiny, ale również pora jej spożywania. I tak, muszki naturalnie zatrzymują się, gdy są narażone na silny strumień powietrza.

Te, które otrzymywały kofeinę w nocy, znacznie częściej ignorowały zagrożenie i nadal się poruszały, co naukowcy uznali za zachowanie impulsywne. Co ważne, ten efekt nie występował u osobników, które spożywały kofeinę w ciągu dnia, co sugeruje, że kofeina może inaczej wpływać na mózg w zależności od rytmu dobowego.

Badacze zauważyli również różnice między płciami. Przy podobnym poziomie kofeiny w organizmie samice wykazywały znacznie wyższy poziom impulsywności niż samce. Może to oznaczać, że biologiczne różnice w funkcjonowaniu organizmu wpływają na reakcję na kofeinę i niekoniecznie muszą być związane wyłącznie z hormonami.

To odkrycie może mieć znaczenie dla osób pracujących w nocy - lekarzy, ratowników, pracowników zmianowych czy żołnierzy, którzy często sięgają po kofeinę, aby utrzymać koncentrację.

Naukowcy przypominają, że kofeina jest najczęściej używaną substancją psychoaktywną na świecie. Regularnie spożywa ją ogromna większość dorosłych, dlatego nawet stosunkowo niewielkie zmiany w zachowaniu związane z jej działaniem mogą mieć duże znaczenie społeczne, szczególnie w sytuacjach wymagających podejmowania szybkich i odpowiedzialnych decyzji.

Emocje w "Awanturze o kasę" nie zwalniają ani na chwilę. Kolejny odcinek to mieszanka rodzinnych historii, teleturniejowych strategii i pytań, które potrafią wywrócić grę do góry nogami. Na starcie trzy zupełnie różne drużyny - i każda z własnym pomysłem na zwycięstwo.

W niebieskiej drużynie spotykają się dwie pary z Tarnowa. Gabriela i Monika pracują jako nauczycielki wychowania przedszkolnego, Kamil jest menadżerem w branży spożywczej, a Daniel - programista - pełni rolę kapitana i to na nim spoczywa ciężar decyzji przy stole.

Zieloni to z kolei rodzinny skład z Ciechanowa - małżeństwo i teściowie, co samo w sobie zapowiada ciekawą dynamikę. Tadeusz, emerytowany pracownik drukarni, gra u boku Anny, nauczycielki przedszkolnej. Drużyną dowodzi Jarosław, dyrektor w branży szyb samochodowych, a skład uzupełnia Elżbieta, była pracowniczka cywilna Wojska Polskiego.

Żółci stawiają na znajomość i wspólną pasję do teleturniejów. Szymon studiuje dziennikarstwo, Karolina pracuje w mediach społecznościowych, Nikodem zajmuje się opieką nad pacjentami w stomatologii, a liderką zespołu jest Marysia - architektka, która bierze na siebie rolę kapitanki.

Wszystkich łączy jedno... siedem pytań i tylko jedna przepustka do finałowego starcia.

Na końcu tej drogi czekają jednak oni - "Warszawskie Gibalaki", kibice Legii Warszawa, którzy wracają jako mistrzowie. Kapitan Grzegorz i Mieszko pracują w branży cateringowej, Adrian jest handlowcem w sektorze spożywczym, a Tomasz prowadzi firmę zajmującą się monitoringiem pojazdów. To już ich drugi odcinek i jak na razie mają na koncie 40 tysięcy 500 złotych.

---

Zasługujesz na tytuł mistrza? Zdobądź 10/10 w quizie z "Awantury o kasę"

Kategorie? Klasyczny miks: piłka nożna, muzyka klasyczna, sport, rozmaitości - albo ryzykowne "weź co chcesz".

Już na początku robi się ciekawie. Drużyna, która wylicytowała pytanie z piłki nożnej, trafia na temat Legii Warszawa. A to przecież naturalne środowisko mistrzów. Oni nie mieli wątpliwości. Pytanie tylko, czy ich potencjalni rywale również.

Druga runda to już bezpośrednie starcie, a wtedy gra wchodzi na zupełnie inny poziom. Stawki rosną, emocje rosną, a każde pytanie zaczyna ważyć znacznie więcej.

I wtedy pada jedno z tych, przy których wstrzymuje się dech:

Naukowa, łacińska nazwa tego gatunku brzmi Upupa epops. Co to za ptak?

Niby proste, przynajmniej jeśli ktoś jest ornitologiem, albo chociaż miłośnikiem ptaków. Dla reszty to chwila zawahania, szybkie bicie serca, nerwowe spojrzenia i kalkulacje. Bo w puli są już konkretne pieniądze.

Powiem wam, że od tego pytania zrobiło się naprawdę ciekawie. W puli pojawiły się ogromne pieniądze, a los jednej z drużyn zawisł na włosku. Czy udało się odbić od dna? Sprawdźcie sami w niedzielę o 17:30 w Polsacie.

Zmiana czasu na letni powoduje, że dni stają się dłuższe, a poranki (szczególnie w pierwszych tygodniach) są ciemniejsze. Przestawianie zegarków to również spore wyzwanie dla osób, które funkcjonują zgodnie z rytmem dobowym. Taka zmiana może wprowadzać chwilowe zamieszanie, a organizm będzie potrzebował czasu, aby się "przestawić".

To także modyfikacja dla zwierząt domowych - przyzwyczajone do stałych godzin posiłków mogą czuć się zdezorientowane, jeśli będą go otrzymywać o innej porze.

W Polsce zegarki przedstawiamy dwa razy - w marcu oraz w październiku. Praktyka ta budzi sporo kontrowersji i nie brakuje głosów sprzeciwu. Głównym założeniem zmiany czasu było efektywniejsze wykorzystanie światła dziennego. Dlatego też czas letni obowiązuje 7 miesięcy, a kiedy dni stają się krótsze wprowadza się czas zimowy, który trwa 5 miesięcy. Jeszcze kilka dekad temu miało to spore znaczenie, jednak obecnie wraz z rozwojem technologicznym sporo osób wskazuje, że zmiana ta ma więcej wad niż zalet.

Wiele krajów europejskich wprowadziło tę praktykę po wojnie. Pierwszym krajem były Niemcy - zrobili to już w 1916 roku, chcąc zaoszczędzić energię węglową. Następnie dołączyły do nich inne państwa, przyczynił się do tego również kryzys naftowy, mającym miejsce w latach 70. ubiegłego wieku. W Unii Europejskiej zmianę czasu reguluje dyrektywa 2000/84/WE z 2001 roku. Zgodnie z nią wszystkie państwa członkowskie muszą zmieniać czasu dwa razy do roku - to również Unia Europejska wskazuje, kiedy należy to zrobić.

Zmiana czasu na letni zawsze następuje w ostatni weekend marca. W 2026 roku zegarki będziemy przestawiać z 28 na 29 marca. Wskazówki z 2:00 przesunął się na 3:00. W praktyce oznacza to, że będziemy spać godzinę krócej.

Większość urządzeń, w tym telefony czy też laptopy samodzielnie zmienią godzinę. Jednak w standardowych zegarach trzeba będzie to zrobić ręcznie.

Wiele osób zastanawia się, czy w 2026 roku będziemy zmieniać czas po raz ostatni. Choć od 2018 roku temat ten regularnie powraca w debacie publicznej, obecnie - ze względu na obowiązującą dyrektywę unijną - rezygnacja z tego procederu nie jest łatwa. Co prawda Polska zaproponowała wprowadzenie dwuletniego pilotażu, podczas którego czas nie byłby zmieniany, a rozmowy w tej sprawie miały już ruszyć, jednak wciąż brakuje porozumienia pomiędzy Parlamentem Europejskim a Radą UE. Bez nowelizacji unijnych przepisów nie można na stałe skończyć z przestawianiem zegarków.

Polska jednoznacznie opowiada się za odejściem od zmiany czasu - co istotne 4 kwietnia 2025 roku do Sejmu trafił projekt nowelizacji ustawy o czasie urzędowym. Niemniej jednak nasz kraj jest związany przepisami unijnymi. Oznacza to, że nawet gdyby wspominany projekt został zatwierdzony, nie ma pewności, czy Polska - jako jedyne państwo członkowskie - mogłaby jednostronnie zrezygnować z tej praktyki bez naruszania unijnych zobowiązań.

Co istotne, wielu ekspertów oraz obywateli wskazuje na negatywne skutki zmiany czasu, podkreślając przede wszystkim kwestie zdrowotne (zaburzenia rytmu dobowego) oraz organizacyjne (utrudnienia w transporcie i logistyce).

Dla wielu mieszkańców to jeden z najbardziej irytujących odgłosów domowej codzienności: pojedynczy stuk, a po nim krótki dźwięk przypominający toczenie się metalowej kulki. Pojawia się nagle, bez zapowiedzi, często w chwilach ciszy, gdy łatwo zwrócić na niego uwagę. Naturalną reakcją jest próba znalezienia winnego, bo brzmienie sugeruje nieostrożne zachowanie kogoś z góry, a frustracja narasta wraz z kolejnymi powtórzeniami tego samego schematu dźwiękowego. W wielu przypadkach zaczyna się więc od prostych domysłów i rozmów o sąsiedzkiej nieuwadze.

Zaskoczenie przychodzi wtedy, gdy okazuje się, że identyczny odgłos słychać także w innych mieszkaniach. Często zdarza się, że dźwięk pojawia się w lokalach oddalonych od siebie, w różnych pionach, a nawet tam, gdzie nad sufitem nie ma już żadnych lokatorów. To moment, w którym pierwotne wyjaśnienie przestaje wystarczać, bo trudno uznać, że wszyscy sąsiedzi jednocześnie upuszczają metalowe przedmioty w podobny sposób. Powtarzalność zjawiska i jego obecność w wielu miejscach jednocześnie budzą wątpliwości i prowokują pytanie, czy źródło rzeczywiście znajduje się w czyimś mieszkaniu.

Sam charakter dźwięku dodatkowo utrudnia interpretację, bo ludzki słuch chętnie porządkuje bodźce w znane schematy. Krótki, wyraźny stuk łatwo skojarzyć z upuszczeniem przedmiotu, a następujące po nim wygasające odgłosy automatycznie odbierane są jako toczenie po podłodze. Taka sekwencja brzmi znajomo i logicznie, choć nie musi mieć nic wspólnego z realnym ruchem kulki w czyimś mieszkaniu.

W budynkach wznoszonych w technologii wielkopłytowej kluczową rolę odgrywa żelbet, czyli połączenie betonu i stalowego zbrojenia, które razem przenoszą obciążenia i stabilizują całą konstrukcję. Materiały te zaprojektowano tak, by reagowały na zmiany temperatury w zbliżony sposób, jednak w praktyce nie eliminuje to drobnych ruchów i narastania naprężeń w skali całego obiektu. W ciągu doby elementy konstrukcyjne nagrzewają się i chłodzą, a wraz z nimi pracują pręty zbrojeniowe, połączenia między płytami oraz strefy podparcia. Gdy lokalnie dochodzi do nagłego rozładowania tej energii, konstrukcja reaguje krótkim, wyraźnym impulsem akustycznym, który odbierany jest jako pojedyncze uderzenie.

Po tym pierwszym dźwięku często pojawia się wrażenie "toczenia", choć w rzeczywistości nie ma ono związku z ruchem żadnego przedmiotu. Jest to efekt serii drobnych drgań i wygaszających się przemieszczeń, gdy konstrukcja po gwałtownym impulsie wraca do stanu równowagi. Energia nie znika od razu, lecz rozprasza się w kolejnych elementach budynku, dając kilka krótkich, coraz cichszych odgłosów.

Z punktu widzenia bezpieczeństwa najistotniejsze jest to, że sam dźwięk "spadającej kulki" nie oznacza automatycznie problemów konstrukcyjnych. Jest on najczęściej zwykłym efektem pracy materiałów pod wpływem zmian temperatury i sposobu, w jaki żelbet przenosi drgania. To właśnie dlatego zjawisko najczęściej powraca w okresach przejściowych, gdy różnice temperatur między dniem a nocą są największe, a konstrukcja budynku częściej wchodzi w cykl nagrzewania i schładzania.