- Większość odebranych zwierząt to zwierzęta lękowe, które na widok człowieka wręcz "zamrażały się", zastygały w jednym miejscu, oddawały pod siebie mocz, kuliły się... Większość nie potrafi jeść z misek... Traktuje miski jak przedmiot z kosmosu. Jedzenie było dystrybuowane z taczek. To była breja, wodnista karma. Do tego kompletna apatia zwierząt. Zamrożenie psychiczne - mówi Interii dr Magdalena Silska, pełnomocniczka OTOZ Animals, kiedy rozmawiamy o głośnej ostatnio sprawie zamkniętego w styczniu schroniska w Sobolewie.

OTOZ Animals była jedną z tych organizacji, które ruszyły na ratunek znajdującym się tam psom.

- Większość zwierząt, którym pomagaliśmy, wynosiliśmy na własnych rękach. Nawet bardzo duże psy, kilkudziesięciokilogramowe. Nie były w stanie poruszać się na nogach. Nie ze względów motorycznych, tylko przez strach. Pamiętam, jak wynosiłam w kontenerze dwa małe pieski. Zatrzymała nas policja. Powiedzieli, że musimy czekać aż zostaną podpisane odpowiednie umowy, przyjedzie wójt. Trwało to kilka godzin. Kontener okrywaliśmy wtedy kocem. Jeden z tych piesków był tak zablokowany na rzeczywistość, że się nie ruszał. Musiałam go dotykać, sprawdzać. Miałam wrażenie, że po prostu umarł - opowiada nasza rozmówczyni.

- Zbieramy też dane z innych organizacji, cały czas się komunikujemy. Wszyscy mają te same obserwacje. Totalne stany lękowe zwierząt. U niektórych prawdopodobnie to będą lata pracy w tymczasowych domach, bo nie da się tego przepracować w adopcji. Być może niektóre z nich już zawsze będą potrzebowały wsparcia behawiorystycznego - mówi dalej.

Takich sytuacji jest więcej. Dramatyczne historie schronisk pojawiają się regularnie. Często interwencje udaje się podjąć dzięki determinacji obrońców praw zwierząt. Zapytaliśmy ich o przypadki z ostatnich lat, które wspominają najgorzej.

Jeden z naszych rozmówców, który zajmuje się obroną praw zwierząt od dwóch dekad podkreśla, że historię o najgorszych przykładach schronisk należy zacząć od Korabiewic na Mazowszu. Schronisko działało tam od lat 80. W 2003 roku zarejestrowała je Inspekcja Weterynaryjna.

Po interwencji wolontariuszy dotyczącej złej sytuacji zwierząt, w 2011 roku samorząd cofnął zgodę na prowadzenie schroniska ówczesnej zarządczyni obiektu.

Sprawa Korabiewic nie dotyczy tylko schroniska. Najwyższa Izba Kontroli badała wątek przedsiębiorcy, który odławiał psy i przekazywał je do obiektu. Działania mężczyzny oceniała negatywnie. W 2012 roku zarzuciła przekazywanie zwierząt po cofnięciu zgody na prowadzenie działalności, odławianie zwierząt na terenie gmin Nadarzyn i Piaseczno bez zgody na prowadzenie tam takiej działalności i nieprowadzenie rejestru odłowionych zwierząt.

Problemy w Korabiewicach skończyły się w tym samym roku. Wówczas schronisko przejęła Fundacja Viva!

Głośna była też historia schroniska w Krzyczkach koło Nasielska. Zostało zamknięte w 2008 roku, oficjalnym powodem były warunki sanitarne. Wolontariusze o sprawie informowali przez kilka lat. "Prawdziwy szok wywołało odnalezienie za ogrodzeniem schroniska masowego grobu ponad 300 zwierząt" - relacjonowała w 2011 roku "Interwencja".

Kolejna historia dotyczy schroniska w Wojtyszkach. Niegdyś było największym w Polsce ośrodkiem dla bezdomnych psów. Znajdowało się w nim kilka tysięcy zwierząt. Również w tym przypadku wolontariusze zwracali uwagę na złe warunki bytowania zwierząt przez lata.

Sprawa nabrała tempa w 2023 roku, kiedy prokuratura i policja weszły na teren obiektu. Ostatecznie schronisko przejął Dolnośląski Inspektorat Ochrony Zwierząt. Wcześniejsze kierownictwo schroniska - dwie kobiety - usłyszały zarzuty znęcania się nad zwierzętami ze szczególnym okrucieństwem. Sprawa wciąż toczy się w sądzie.

Nasi rozmówcy są jednak zgodni. Ze wszystkich spraw najgorzej wspominają historię schroniska w Radysach na Mazurach.

W 2020 roku na teren obiektu weszły służby. Psy były wygłodzone, w złym stanie, ale przede wszystkim znajdowały się w przepełnionych boksach. W tej sprawie prokuratura postawiła zarzuty o znęcanie się nad zwierzętami trzem osobom. Nie przyznały się do winy. Proces ruszył na początku 2025 roku, w tym będzie mieć swoją kontynuację.

- To było miejsce kaźni i to masowej. Znajdowało się tam czasem nawet około dwóch tysięcy zwierząt. Skumulowanie ich na tak małej powierzchni było absolutnie porażające - opowiada w rozmowie z Interią Magdalena Silska.

Rozmawialiśmy z wolontariuszami, którzy podejmowali interwencję w Radysach. Zebrany materiał w sprawie to ponad 100 tomów akt.

Nasi rozmówcy podkreślają, że największym problemem schroniska było zbyt wiele psów w boksach. W konsekwencji zwierzęta walczyły ze sobą lub o jedzenie.

Wymienione przypadki schronisk to zaledwie kilka przykładów. Dr Silską pytamy, dlaczego historie dramatów w prywatnych schroniskach pojawiają się regularnie i skąd wynika problem.

- Po pierwsze cały czas na wysokim poziomie funkcjonuje bezdomność zwierząt w Polsce. Natomiast system finansowania i kontroli schronisk zawiera bardzo dużo luk proceduralnych. Część schronisk jest prowadzona przez przedsiębiorców, biznesmenów nastawionych na zysk. System funkcjonuje tak, że w zależności od gminy za samo wyłapanie psa jest około trzech tysięcy złotych. Dodatkowo zwierzę, które już znajduje się w schronisku, też jest finansowane przez gminę - zaznacza pełnomocniczka OTOZ Animals.

- Dla przedsiębiorcy, dla którego taki ''biznes'' to jedyne źródło dochodu, nie jest korzystne inwestowanie w leczenie, lepszą karmę, infrastrukturę, szkolenia dla pracowników. Po prostu się to nie opłaca. To okrutne, ale tak to wygląda i schroniska prowadzone przez firmy nastawione na zysk zawsze będą tak wyglądały. Motywacją są pieniądze, a nie dobrostan zwierząt - podkreśla.

Jej zdaniem remedium na problem z prywatnymi schroniskami może być obywatelski projekt ustawy o ochronie praw zwierząt.

- Projekt w Sejmie złożyliśmy półtora roku temu. Pracowało nad nim kilka organizacji prozwierzęcych, OTOZ Animals, Viva!, Mondo Cane. Projekt ustawy uszczelnia system finansowania schronisk, kładzie silny akcent na projekty adopcyjne, na wykwalifikowanych pracowników - zaznacza Silska.

- Projekt dotyka też kwestii kastracji oraz chipowania zwierząt, czyli jednych z głównych remediów na problemy z bezdomnością zwierząt. Wprowadza też większą odpowiedzialność gmin. Bardziej rzetelne kontrole oraz rozliczenia finansowych działalności - mówi dalej.

Pod projektem podpisało się ponad pół miliona obywateli. Ma nadany sejmowy numer druku, ale wciąż czeka aż ruszy proces legislacyjny.

Naszych rozmówców pytamy również jak wiele jest jeszcze w Polsce miejsc, w których dochodzi do znęcania się nad zwierzętami. Część od razu mówi o przygotowaniach do interwencji w kilku obiektach.

- Byłabym bardziej ponura, jeśli chodzi o statystyki. Według mnie takich miejsc może być nawet kilkadziesiąt w skali kraju. Dostajemy zgłoszenia z prośbami o pomoc, które brzmią "błagam, przyjedźcie do tego psa, bo inaczej trafi do schroniska X, Y, a to przecież mordownia!". Znamy wiele mrocznych punktów na mapie Polski, gdzie jak bezdomne zwierzę wpadnie, to tak jakby wpadło w otchłań, znieczulicy, obojętności, i nieskutecznie działającego systemu ochrony - podkreśla rozmówczyni Interii.

Jakub Krzywiecki

Wyłączenie terminali Starlink używanych przez rosyjskie wojska wywołało poważne zakłócenia w ich systemie dowodzenia i łączności.

Jak opisuje "The Telegraph", decyzja ta w krótkiej perspektywie może dać Siłom Zbrojnym Ukrainy wyraźną przewagę na froncie, choć analitycy nie mają wątpliwości, żeMoskwa będzie próbowała znaleźć alternatywne rozwiązania.

Po zablokowaniu satelitarnego internetu niemal 90 proc. rosyjskich jednostek na froncie straciło łączność. Wojskowi blogerzy z Rosji alarmowali, że dowodzenie zostało sparaliżowane, a komunikacja "pogrążyła się w chaosie".

Starlink był bowiem kluczowym narzędziem nie tylko do kontaktu między oddziałami, ale także do sterowania dronami - powietrznymi, naziemnymi i morskimi - oraz do przeprowadzania ataków średniego zasięgu.

To echa ruchu Ukrainy, która zawarła porozumienie z firmą SpaceX Elona Muska, na mocy którego na jej terytorium mogą działać wyłącznie terminale Starlink zarejestrowane w Kijowie.

Wprowadzono także ograniczenie prędkości do 75 km/h, co uniemożliwia korzystanie z systemu w połączeniu z bronią poruszającą się z dużą prędkością, w tym w części dronów i rakiet. W praktyce oznacza to, że urządzenia przemycane i wykorzystywane przez Rosjan przestały działać.

- Najpilniejszym problemem jest to, że utrudni to efektywne użycie bezzałogowych systemów oraz przeprowadzanie ataków średniego zasięgu. W krótkiej perspektywie z pewnością przyniesie to pozytywny efekt - ocenił Rob Lee, starszy analityk amerykańskiego think tanku Foreign Policy Research Institute.

Po uniemożliwieniu rosyjskim wojskom korzystania z terminali Starlink ich system dowodzenia został sparaliżowany. Taka sytuacja występuje prawdopodobnie wzdłuż całej linii frontu - poinformował ukraińsko-tatarski ruch oporu Atesz.

Dodano, że jego źródła z kierunków zaporoskiego i kupiańskiego jednocześnie doniosły o przypadkach tzw. friendly fire, czyli wzajemnego omyłkowego ostrzeliwania się przez rosyjskich żołnierzy.

Jak podano w komunikacie, rosyjscy łącznościowcy są zdesperowani. Próbują uruchomić zapasowe kanały łączności, lecz bez powodzenia. Jednocześnie standardowe środki walki radioelektronicznej przeciwnika regularnie zakłócają jego własne radiostacje - przekazał Atesz.

"Bez stabilnej łączności na pierwszej linii frontu zaczyna się chaos. Brak koordynacji już prowadzi do poważnych strat - i to nie tylko od ognia wroga" - napisał ukraińsko-tatarski ruch oporu.

Według partyzantów do przypadku omyłkowego otwarcia ognia w obwodzie zaporoskim doszło właśnie z powodu całkowitego zerwania łączności, ponieważ rosyjskie pododdziały nie miały żadnych informacji o sobie nawzajem. W jednym z takich incydentów grupa szturmowa wojsk rosyjskich, licząca 12 osób, miała zostać całkowicie zniszczona przez "własne siły".

"Zależność armii rosyjskiej od cywilnych technologii obróciła się przeciwko niej. Gdy tylko znika łączność, system dowodzenia się rozpada, a wojska zaczynają wyniszczać same siebie" - podkreślili partyzanci.

Eksperci podkreślają jednak, że Rosja nie pozostaje całkowicie bez alternatyw. Moskwa dysponuje własnymi systemami łączności satelitarnej i pracuje nad niezależnym internetem satelitarnym na niskiej orbicie okołoziemskiej.

W przeszłości Moskwa wykorzystywała też inne rozwiązania, m.in. modemy komórkowe z kartami SIM od ukraińskich operatorów w dronach dalekiego zasięgu zaprojektowanych w Iranie. Takie systemy są jednak mniej stabilne i znacznie bardziej podatne na zakłócenia oraz ataki.

Anonimowy bloger wojskowy znany jako "Informator wojskowy" przyznał, że wyłączenie Starlinków może "cofnąć rosyjską armię o kilka lat", zmuszając ją do korzystania ze starszych technologii. Takie ograniczenia znacząco utrudniają wykorzystanie dronów powietrznych i naziemnych, które wcześniej opierały się na łączności satelitarnej.

Decyzja Kijowa ma jednak również swoje konsekwencje dla ukraińskich żołnierzy. Część jednostek korzystała z prywatnie zakupionych lub przekazanych w darze terminali Starlink, które nie zawsze były wcześniej zarejestrowane. Amerykańska ochotniczka Rebekah Maciorowski, służąca jako sanitariuszka bojowa, relacjonowała, że mimo spełnienia formalnych wymogów jej terminal przestał działać. "To nie była awaria sprzętu ani błąd operatora. System po prostu się wyłączył" - napisała w mediach społecznościowych.

Mimo problemów analitycy są zgodni: nowe zasady użytkowania Starlinka, uzgodnione między Kijowem a SpaceX, mogą w dłuższej perspektywie wzmocnić Ukrainę.

- To będzie znacząca przewaga, jeśli Rosja nie będzie mogła korzystać z tego systemu, a Ukraina tak. Rosjanie znajdą sposoby obejścia ograniczeń, ale będą one mniej skuteczne niż pełny dostęp do Starlinka - ocenił Rob Lee.

Choć nie ma pewności, czy zakłócenia doprowadzą do załamania rosyjskich linii obronnych, "The Telegraph" zauważa, że jest to jeden z najpoważniejszych ciosów w rosyjskie zdolności dowodzenia od miesięcy.

Dla Ukrainy oznacza to "rzadkie okno możliwości": chwilę, w której chaos po stronie przeciwnika - w tym ryzyko ostrzału własnych oddziałów - może przełożyć się na realne korzyści na polu walki.

Źródła: "The Telegraph", Unian

- Byłam niepoprawną optymistką. Myślałam, że to nam się nie przytrafi. Nie mamy wielkiego domu, nic, co mogłoby kogoś szczególnie skusić. Miałam też poczucie, że włamania były częstsze kiedyś, a dziś to rzadkość - mówi Ola. Razem z mężem i dwójką dzieci mieszka na zamkniętym osiedlu domów wielorodzinnych. Do włamania doszło w środku dnia, w momencie, gdy wraz z mężem zawozili dzieci na stałe zajęcia dodatkowe. Dziś nie ma wątpliwości, że nie był to przypadek. 

- Jestem przekonana, że byliśmy wcześniej obserwowani. Sprawca doskonale wiedział, kiedy wyjdziemy z domu i jak długo nas nie będzie. Ta świadomość jest najbardziej niekomfortowa. Myśl, że ktoś mógł śledzić nasze codzienne aktywności, sposób spędzania czasu i rytm dnia, do dziś wywołuje u mnie niepokój - tłumaczy.

Po powrocie do domu początkowo nic nie wskazywało na włamanie. Ola zauważyła jedynie ślad błota na schodach, który w pierwszej chwili zrzuciła na pośpiech jednego z domowników. Chwilę później dostrzegła jednak kolejne ślady butów w kuchni i łazience. Jedno z okien było uchylone, a moskitiera odsunięta.

- Wtedy już wiedziałam - wspomina. Sprawdziła szafki z biżuterią i jej przypuszczenia się potwierdziły. - To był ogromny szok. Trudno pogodzić się z myślą, że ktoś bez zaproszenia wchodzi do twojego domu i zabiera to, na co pracowałaś albo co dostałaś od bliskich - mówi.

Od razu wezwali policję, jednak mimo przeprowadzonych czynności sprawcy nie udało się ustalić. Postępowanie zostało umorzone. - Usłyszeliśmy, że takie przestępstwa są bardzo trudne do wykrycia - relacjonuje Ola.

Konsekwencje zdarzenia były jednak znacznie większe niż straty materialne. - Najbardziej odczuły to dzieci. Bały się zostawać same, sprawdzały, czy ktoś nie jest w domu. Ten lęk był bardzo realny - opowiada.

Po włamaniu zamontowali czujniki ruchu i alarm, a rozważają także instalację kamer monitoringu. - Nasze poczucie bezpieczeństwa zostało zachwiane. Może to zabrzmi naiwnie, ale cieszę się, że skończyło się tylko na stratach materialnych. Najważniejsze, że nikogo z nas nie było wtedy w domu - dodaje.

W Polsce do włamania z kradzieżą dochodzi średnio co 20 minut. To 60 tysięcy zdarzeń rocznie. - To błąd myślenia zakładać, że nas to nie dotyczy, bo nic nie mamy albo dobrze się zabezpieczyliśmy. To fałszywe poczucie bezpieczeństwa - mówi Andrzej Mroczek, były policjant i wykładowca kryminologii Uniwersytetu Civitas.

Jak podkreśla, każda kilkugodzinna nieobecność w domu to potencjalne ryzyko włamania. - Każde mieszkanie może stać się celem. Wszystko zależy od profilu sprawcy. Włamywacze z "niższej półki" pokonują proste zabezpieczenia i biorą wszystko, co wpadnie im w ręce: alkohol, leki, jedzenie czy kosmetyki - tłumaczy ekspert.

Z kolei profesjonaliści działają inaczej. - Planowanie, rozpoznanie, odpowiedni sprzęt. Cel jest prosty: jak największy łup przy minimalnym ryzyku - dodaje Mroczek.

Najczęściej wyważają drzwi lewarem lub łomem, stosują bumping, przewiercają albo wyłamują wkładkę zamka, a czasem po prostu wybijają szybę. - Sforsowanie zabezpieczeń trwa od 3 do 60 sekund, a splądrowanie mieszkania 3-8 minut -wyjaśnia.

Damian mieszka i pracuje we Wrocławiu. Jak podkreśla, włamania w jego okolicy zdarzają się notorycznie. - Po takiej sytuacji nie można mówić o jakimkolwiek poczuciu bezpieczeństwa. Ono spada na samo dno. Nawet jeśli dom jest najlepiej zabezpieczony, kiedy z niego wychodzę, złodziej robi, co chce, bo i tak nie ponosi konsekwencji - mówi.

W swoim życiu przeżył dwa włamania - do swojego domu i do tego, w którym wykonywał zlecenie. Pracuje jako wykończeniowiec. - Straty wyniosły kilkanaście tysięcy złotych. Najbardziej bolało co innego. Usługa, którą zobowiązałem się wykonać, nie mogła zostać zrealizowana zgodnie z planem. Osoba, która pozbawiła mnie możliwości wykonania pracy, nie poniosła żadnych konsekwencji - zaznacza.

W obu przypadkach Damian niemal natychmiast zadzwonił na policję. - Przyjechał funkcjonariusz i technik, który zabezpieczył odciski palców - wspomina. Sprawców do tej pory nie udało się złapać. - Drugi raz policja podeszła do sprawy w identyczny sposób. Szczerze mówiąc, zaczynam się zastanawiać, po co właściwie są. Zawsze wydawało mi się, że państwo ma obowiązek zapewnić bezpieczeństwo, a w takich sytuacjach człowiek zostaje całkowicie bezradny - dodaje.

W odpowiedzi na bezsilność Damian wraz z sąsiadami postanowili wziąć sprawy w swoje ręce.

- Zorganizowaliśmy własny system obserwacji, zwracamy uwagę na to, co dzieje się na osiedlu. Niestety włamania wciąż się zdarzają. Powinna zmienić się polityka w tym kraju. Politycy pokazują, że można robić wszystko i nie ponosić konsekwencji. Potrzebujemy innych decydentów i systemu, który doprowadza sprawy do końca - mówi.

Zwraca też uwagę na odpowiedzialność społeczną. - Ludzie nie czują się odpowiedzialni za innych, nie są uważni. A wystarczyłoby się rozejrzeć, żeby zapobiec wielu trudnym sytuacjom - podsumowuje.

Chociaż od tamtego dnia minęło już kilka lat, Ada wciąż pamięta go bardzo wyraźnie. Jak przyznaje, to doświadczenie zostanie z nią do końca życia. - Wróciłam do domu po spotkaniu ze znajomymi, zbliżała się północ. Byłam w swoim pokoju w domu rodzinnym. W lustrze odbijało się okno i wtedy zobaczyłam człowieka w czarnej kominiarce. Włamał się przez bramę, za chwilę mógł być w środku - wspomina. Gdy zorientował się, że został zauważony, uciekł.

- Szybko obudziłam mamę i wezwałyśmy policję - dodaje. Do kradzieży ostatecznie nie doszło, ale strach nie minął. Przez kolejne miesiące Ada żyła w ciągłym napięciu. - Bałam się wracać do domu po zmroku. Prosiłam znajomych, żeby mnie odprowadzali, albo rodziców, żeby po mnie wychodzili. Dużo mówiłam o tym zdarzeniu, to chyba był mój sposób radzenia sobie ze stresem - przyznaje.

Tym większym, że sprawcy nigdy nie udało się zatrzymać. - Policja częściej patrolowała naszą okolicę, a my jako rodzina byliśmy dużo bardziej czujni. Regularnie sprawdzałam, co dzieje się w ogrodzie, prosiłam rodziców, żeby wieczorem upewniali się, że nikogo tam nie ma - opowiada.

Ta ostrożność została z nią do dziś. - Wiem, że włamania naprawdę się zdarzają. Nie tylko w wiadomościach czy filmach - podsumowuje.

Doświadczenie włamania może silnie wpłynąć na samopoczucie psychiczne i fizyczne. Narusza podstawowe poczucie bezpieczeństwa i kontroli. - Dla wielu osób dom przestaje być miejscem spokoju, a zaczyna kojarzyć się z zagrożeniem - mówi psycholożka i psychoterapeutka Monika Machnicka. W konsekwencji pojawiają się silne emocje: lęk, złość, bezradność czy poczucie niesprawiedliwości.

Częste są także objawy fizyczne, m.in. napięcie, problemy ze snem, nadmierna czujność i trudność w relaksowaniu się. - Obniża się zaufanie do świata, a część osób funkcjonuje w stałym poczuciu zagrożenia. Zdarza się również wstyd lub irracjonalne poczucie winy, mimo że odpowiedzialność zawsze leży po stronie sprawcy - podkreśla ekspertka.

Radzenie sobie ze skutkami włamania bywa procesem. - Pomocne jest stopniowe odzyskiwanie kontroli, np. poprzez poprawę zabezpieczeń czy uporządkowanie przestrzeni - wskazuje Machnicka.

Ryzyko włamania można jednak ograniczyć. Albo chociaż próbować. - Pomaga czujność sąsiadów, wizyty rodziny lub znajomych, opróżnianie skrzynki pocztowej i usuwanie ulotek spod drzwi. Ważne jest też niechwalenie się wyjazdem w mediach społecznościowych - zaznacza Andrzej Mroczek.

Nie bez znaczenia są zabezpieczenia techniczne. - Solidne drzwi i zamki, czujniki ruchu, kamery z aplikacją, alarmy, czasowe włączniki światła, sejfy przymocowane do podłoża. Każda dodatkowa warstwa ochrony zwiększa szansę, że włamywacz zrezygnuje - podkreśla ekspert.

Dobra wiadomość? Włamań jest mniej niż jeszcze kilka lat temu. - Od 2023 roku statystyki pokazują wyraźny spadek. To efekt większej świadomości, nowoczesnych technologii, pomocy sąsiedzkiej oraz skuteczniejszych działań policji - podsumowuje Andrzej Mroczek.

- Jeden z psów, który do nas trafił, wyglądał przeraźliwie. Przypominał stary, zużyty i bardzo śmierdzący mop. Jego sierść była tak skołtuniona i brudna, że zwierzę wyglądało jakby ktoś zamknął je w potwornej skorupie. Kiedy groomer (fryzjer zwierząt - red.) ogolił psa, zobaczyliśmy okropną ranę. W szyję dosłownie wrastała stara obroża, pies musiał przeżywać katusze. To naprawdę haniebne, jak można tak traktować zwierzęta - mówi Interii Ewelina Wiśniewska z Fundacji Psa Karmela, której członkowie wzięli pod opiekę kilka psów z niesławnego schroniska w Sobolewie.

Pozostałe psy nie wyglądały tak źle, ale jak słyszmy, były "psychicznie złamane".

- Widziałam wiele zwierząt po przejściach, ale te zdają się przepraszać, że żyją. Apatyczne wraki psów - dodaje.

Sprawa schroniska Happy Dog w Sobolewie i nagłośnienie koszmaru zwierząt przez Dodę, wolontariuszy i media stało się iskrą, która doprowadziła do kontroli inspekcji weterynaryjnej w placówkach w całej Polsce. Ale jak słyszmy od przedstawicieli broniących praw czworonogów, to za mało. Potrzeba systemowych zmian, które realnie poprawią sytuację.

Po pierwsze zmianie powinien ulec system kontroli - mówią Interii obrońcy praw zwierząt. To właśnie w rzetelnym nadzorze nad schroniskami wiedzą klucz do poprawy sytuacji.

- Szczególnie niepokojące jest to, że obecny system jest reaktywny, a nie prewencyjny. Reagujemy dopiero po fakcie, kiedy ujawniane są rażące zaniedbania i robi się szum medialny. Nieustannie funkcjonujemy w sytuacji gaszenia pożarów, zamiast stosować się do przepisów przeciwpożarowych. Brakuje realnego, jakościowego nadzoru i mechanizmów, które wykrywałyby patologie zanim zwierzęta jeszcze bardziej zapłacą za nie zdrowiem lub życiem - przekonuje przedstawicielka Fundacji Psa Karmela.

W jej opinii kontrole nie powinny być zapowiedziane, bo nie dają obrazu, jak schronisko działa na co dzień. Jak słyszę, "to ogromny błąd", który daje czas, by ukryć niewygodną prawdę. Bywa, że zwierzęta w najgorszym stanie "znikają". - Możemy się tylko domyślać, w jakich okolicznościach - mówi Wiśniewska.

Inspekcja Weterynaryjna to obecnie główny organ kontrolny. Powiatowi i wojewódzcy lekarze weterynarii mają obowiązek regularnych wizyt w schroniskach, by sprawdzić m.in. warunki bytowe zwierząt, higienę, opiekę weterynaryjną oraz zgodność z przepisami weterynaryjnymi. Takie wizyty powinny odbyć się co najmniej dwa razy w roku.

- Te kontrole opierają się na wymogach ustawowych, które są niewystarczające. Dlatego, że inspekcja weterynarii bada przede wszystkim papiery. Z drugiej strony mamy gminy, które są zobowiązane do zapobiegania bezdomności zwierząt. Zawierają więc umowy ze schroniskami, płacą za wyłapanie, przyjęcie i utrzymanie czworonogów. I na tym właściwie koniec. Później, podczas kontroli, większość urzędników nie ma zielonego pojęcia, jak takie schronisko powinno wyglądać i na co zwrócić uwagę - mówi Interii Anna Zielińska, wiceprezeska Fundacji Viva!.

Ponadto gmina może kontrolować schroniska tylko w takim zakresie, jaki został określony w umowie pomiędzy nią a właścicielem schroniska.

- Czasami gminy nie mają nawet tzw. punktu zaczepienia, kiedy widzą nieprawidłowość, której nie reguluje umowa - podkreśla.

---

Protest przed Urzędem Gminy w Sobolewie. Domagano się działania lokalnych władz w sprawie schroniska "Happy Dog"Pawel WodzynskiEast News

---

Samorządy nierzadko traktują kwestię bezdomności zwierząt i schronisk jak problem, który chcą mieć szybko z głowy. Kontrolerzy odhaczają, że nie ma nieprawidłowości, więc gmina nie ma problemu. Proceduralnie wszystko się zgadza, a rzeczywistość bywa różna.

Czasami - jak słyszmy - przerażająca.

- Gminy powinny mieć większą kontrolę nad wydatkowaniem publicznych środków przez schroniska i bardziej szczegółowo przyglądać się temu, jak one funkcjonują. Czy na przykład mają miejsce adopcje? Skoro gmina płaci za każdy dzień utrzymywania psa w schronisku, to wiadomo, że właścicielowi opłaca się trzymać go jak najdłużej. A gminy właściwie nigdy nie pytają o to, jaki jest współczynnik adopcji, czy zwierzęta są sterylizowane i jaki jest ich stan zdrowia - wylicza Anna Zielińska.

Tymczasem lepszy nadzór nad schroniskami jest w najlepszym interesie gmin i ich budżetów.

- Nieraz jest tak, że pies widnieje w rejestrze schroniska, gmina za niego płaci, a tego zwierzęcia po prostu nie ma - dodaje Ewelina Wiśniewska.

Jak słyszymy, brakuje też przejrzystości wydawania publicznych pieniędzy. Traci na tym samorząd, tracą zwierzęta, a dorabia się tylko nieuczciwy właściciel.

Kiedy już dojdzie do kontroli, wolontariusze narzekają na brak dostępu do wyników. - Nie ma jawności, jeśli chodzi o poszczególne wydatki. Gmina płaci schronisku określoną stawkę i tyle. Nie wiemy, jakie kwoty z tego zostały wydane na karmę, na leczenie, a ile wziął przedsiębiorca do kieszeni. Skoro zwierzęta w schroniskach są finansowane z pieniędzy obywateli, to powinniśmy mieć prawo wiedzieć, jak realnie wygląda opieka nad nimi. Teraz nie wiemy, co pies rzeczywiście dostaje z tej kwoty, którą płacą na niego samorządy - przekonuje przedstawicielka Fundacji Psa Karmela.

Bywa że i powiatowi lekarze weterynarii "przymykają oko" lub - trwając w lokalnych sieciach powiązań - nie zachowują obiektywizmu. Czasami zwyczajnie brakuje czasu lub kompetencji, by wnikliwie ocenić sytuację i dobrostan zwierząt.

Jak mówi wiceprezes fundacji Viva!, "system spycha na powiatowych lekarzy weterynarii główną odpowiedzialność, dając im niewystarczające narzędzia do kontroli w postaci wytycznych".

W środowisku obrońców praw zwierząt panuje przekonanie, że jest potrzeba opracowania nowych wytycznych, które uwzględnią uwagi zarówno gmin, weterynarzy i organizacji broniących praw zwierząt oraz pozwolą na wnikliwą ocenę sytuacji, a nie jedynie załatwienie formalności.

Postulują, by w kontrolach brały udział osoby bezstronne, niepowiązane z gminą czy właścicielem schroniska np. przedstawiciele organizacji broniących praw zwierząt.

- W takiej kontroli, poza przedstawicielem inspekcji weterynarii, mogliby brać udział przedstawiciel wojewody lub MSWiA, biegły sądowy z zakresu dobrostanu zwierząt, członek organizacji społecznej z doświadczeniem likwidacji schronisk, lekarz weterynarii wolnej praktyki, behawiorysta, biegły rewident i prawnik zorientowany w kwestiach finansowania schronisk - przekazała dziennikarce Polsat News Agnieszce Gozdyrze - Katarzyna Śliwa-Łobacz z fundacji Mondo Cane.

---

Protestujący przeciwko złym warunkom w schronisku w Sobolewie, weszli na jego teren i wynosili psyPawel WodzynskiEast News

---

Sobolew jest jednym z dowodów na to, że obecny system zawodzi. - Schronisko przechodziło kontrole i nie stwierdzano nieprawidłowości, a potem my zabieramy stamtąd psa z wrośniętą obrożą. To oznacza, że nikt z kontrolujących rzetelnie nie oceniał stanu tego zwierzęcia - przypomina Ewelina Wiśniewska.

Jak słyszmy, sytuację w schroniskach mogłaby poprawić także obligatoryjna obecność wolontariuszy. - Powinniśmy wszyscy działać wspólnie na rzecz zwierząt. Do niektórych schronisk wolontariusze nie są wpuszczani. Dlaczego? Czy ktoś chce coś ukryć? - pyta Wiśniewska.

Wprowadzenie obowiązku przyjmowania wolontariuszy byłoby formą społecznej kontroli. Bo to najczęściej oni nagłaśniają sprawy zaniedbań. - W przypadku Sobolewa, wolontariusze z fundacji "Złap dom" wykonali kawał dobrej roboty. Przez długi czas odbijali się od administracyjno-formalnego muru i byli ignorowani, ale dzięki ich uporowi sprawa została nagłośniona - przypomina Anna Zielińska.

Jak słyszymy, sytuację mogłoby poprawić także ustalenie maksymalnego wynagrodzenia dla osób kierujących schroniskami oraz wprowadzenie wymaganych kwalifikacji. 

- Musimy wiedzieć czego wymagać, a także jasno określić kary, które będą na tyle dotkliwe, że zadziałają odstrszająco - podkreśla Zielińska.

Organizacje prozwierzęce podkreślają, że podmioty prawomocnie skazane lub wobec których toczą się postępowania dotyczące znęcania się nad zwierzętami, powinny mieć zakaz prowadzenia schronisk.

Na tę samą kwestię zwrócił uwagę Główny Inspektor Weterynarii (GIW). Wskazał też, że obecnie samorządy w różny sposób realizują zadania związane z opieką nad zwierzętami, czasami w sposób niezgodny z ustawą o ochronie zwierząt lub pomijając jej kluczowe elementy.

Obszary, które zdaniem GIW wymagają ujednolicenia i doprecyzowania to m.in.: konieczność weryfikacji, czy schronisko, z którym gmina zamierza współpracować, znajduje się pod nadzorem powiatowego lekarza weterynarii i posiada weterynaryjny numer identyfikacyjny (WNI). Ważna jest też lokalizacja schroniska ("w rozsądnej odległości od gminy"), by umożliwić realną kontrolę.

Są jeszcze dwie zmiany, które zdaniem organizacji prozwierzęcych, mogłyby radyklanie ograniczyć problem bezdomności zwierząt, tłumiąc przysłowiowy pożar w zarodku. Chodzi o obowiązkową kastrację oraz chipowanie psów i kotów.

- Te kwestie są najważniejsze, bo doprowadziłby do zmniejszenia bezdomności zwierząt i ich niekontrolowanego rozrodu - podkreśla Ewelina Wiśniewska.

- Świetnym przykładem jest Aleksandrów Kujawski, gdzie po wprowadzeniu bezpłatnego chipowania psów, spadła ich liczba w schronisku - mówi Anna Zielińska.

Chip gwarantuję identyfikację psa, kiedy się zagubi. Jak dowiaduje się Interia, obecnie w schroniskach przebywają nie tylko zwierzęta bezpańskie i niechciane, wiele z nich miało domy, ale straciło ja np. na skutek wypadku, zagubienia czy ucieczki.

- Takich przypadków jest naprawdę wiele. Zwierzę, które się gubi, najczęściej nie ma informacji, kto jest jego opiekunem. Wiele tych zwierząt należy do osób starszych, które mają ograniczone możliwości poszukiwania pupila w social mediach, a odnalezienie zagubionego czworonoga wymaga często wiele wysiłku - tłumaczy wiceprezeska Fundacji Viva!.

Chipy pozwalają na natychmiastowe ustalenie, kto jest właścicielem, a zwierzę zamiast trafić do schroniska, co generuje dodatkowe koszty, wraca o domu.

Chipy ukróciłyby też znany w środowiskach prozwierzęcych proceder zarabiana na tym samym psie. - Bywało i tak, że hycel odławiał to samo zwierzę w trzech gminach, żeby trzykrotnie zarobić. W przypadku zachipowanego zwierzęcia byłoby to niemożliwe - podkreśla.

Akurat ta zmiana niebawem może stać się faktem. Wkrótce do Sejmu ma trafić rządowy projekt ustawy o Krajowym Rejestrze Oznakowanych Psów i Kotów (KROPiK), który zakłada wprowadzenie obowiązku chipowania i rejestracji psów i kotów oraz prowadzenie centralnej bazy danych.

Anna Zielińska przypomina, że w Sejmie od ponad roku leży też obywatelski projekt "Stop łańcuchom, pseudohodowlom i bezdomności zwierząt". - On odpowiada na wiele palących problemów, m.in. kwestię obowiązkowej sterylizacji i kastracji zwierząt nieprzeznaczonych do rozrodu, regulacji nadzoru nad schroniskami czy ograniczenia pseudohodowli. Mamy nadzieję, że ten projekt będzie procedowany, a zaproponowane rozwiązania staną się faktem - mówi.

Wolontariusze od lat donosili, że w schronisku dla zwierząt "Happy Dog" (ang. "szczęśliwy pies") w Sobolewie źle się dzieje. Sprawa zyskała rozpędu i rozgłosu na początku stycznia. Później miłośnicy zwierząt zebrali się przed urzędem gminy i domagali się poprawy warunków życia dla psów w schronisku, z którym gmina ma podpisaną umowę.

Powiatowy Lekarz Weterynarii w Garwolinie nakazał natychmiastowe zamknięcie schroniska w Sobolewie oraz zakazał właścicielowi prowadzenia schronisk dla zwierząt.

W schronisku była wolontariuszką od sierpnia 2016 roku. - Był to pierwszy wolontariat w tym miejscu, mimo że schronisko działało od 2013-2014 roku - wspomina Karolina Pawelczyk-Dróżdż, prezeska fundacji "Złap Dom". To ona, jako jedna z pierwszych osób, alarmowała w sprawie tragicznych warunków w schronisku w Sobolewie. Dziś jest oskarżycielką posiłkową w sprawie przeciwko właścicielowi, Marianowi D.

Gdy pojawiła się tam po raz pierwszy, schronisko funkcjonowało na mniejszą skalę niż w swoich ostatnich dniach.

- Od początku właściciel robił bardzo dobre wrażenie. Nie było to pierwsze schronisko, w którym pomagałam, więc wydawało mi się, że potrafię ocenić sytuację - opowiada Interii Karolina Pawelczyk-Dróżdż. - Przez kolejne lata widziałam, że właściciel potrafi wywierać na ludziach ogromne wrażenie, szczególnie na tych, którzy nie znają realiów ochrony zwierząt. Miał zdolność przekonywania i budowania narracji o tym, że nie chodzi mu o zarobek, lecz o pomaganie zwierzętom. Na starcie psów było niewiele, kupował im dobrą karmę i roztaczał wizję schroniska prowadzonego z sercem.

Ta wizja bardzo szybko została zweryfikowana przez rzeczywistość. Pawelczyk-Dróżdż przyjeżdżała do Sobolewa co weekend. Zaangażowała też innych doświadczonych wolontariuszy. - Mimo że skupialiśmy się na adopcjach i wiele psów znajdowało domy, schronisko stale się przepełniało - mówi.

Do obsługi miejsca była jedna osoba - starszy pan. - Nie mam zastrzeżeń do niego jako człowieka, ale nie był w stanie opiekować się nawet kilkudziesięcioma psami - opowiada była wolontariuszka z Sobolewa. - Na miejscu brakowało bud, a te, które były, nie były ocieplone. Przyszliśmy tam jesienią, zaraz zaczynała się zima. Budy nie były sprzątane - własnoręcznie zeskrobywaliśmy odchody szpachelkami kupionymi w sklepach budowlanych - mówi o obrazach, które widziała w schronisku.

Brakowało tam także kociarni - koty trzymano w klatkach w starym pojeździe wojskowym. Ostatecznie prowadzona przez nią fundacja zebrała pieniądze na zbudowanie kociarni.

Jak słyszymy od byłej wolontariuszki, w schronisku psy atakowały się nawzajem. - Właściciel twierdził, że dobiera psy charakterami, że silniejszy nie trafi do słabszego, co nie miało pokrycia w rzeczywistości - mówi Karolina Pawelczyk-Dróżdż. Były psy, które nigdy nie wychodziły z budy, całkowicie załamane psychicznie. Suki rodziły szczenięta, bo nie były kastrowane. Rozprzestrzeniał się parwowirus, a psy masowo umierały. - Wielokrotnie znajdowałyśmy zwierzęta martwe - zagryzione lub zmarłe z innych przyczyn. Psy w złym stanie trafiały tam regularnie i tygodniami nie otrzymywały żadnej pomocy - opowiada.

Wolontariusze starali się znajdować domy dla psów, ale nie byli w stanie zapewnić pomocy wszystkim czworonogom. - Czasem podejmowaliśmy decyzję, by natychmiast zawieźć psa w najgorszym stanie do lecznicy, a dopiero potem zastanawiać się, co dalej. Tak wyglądała nasza codzienność.

Jak wspomina wolontariuszka, Marian D. każdej soboty kupował im pączki, pizzę, robił herbatę. - Za każdym razem odwracał uwagę od realnych problemów, budując w nas poczucie winy, że "on tyle robi", a my jeszcze czegoś wymagamy - opowiada.

Obiecywał im zmiany, które nie dochodziły do skutku.

W sierpniu 2017 roku schronisko w Sobolewie przyjęło 11 psów z interwencji, za które gmina zapłaciła mu około 27,5 tysiąca złotych - słyszymy od Pawelczyk-Dróżdż. Psy te były odebrane właścicielowi. - Żadna realna pomoc weterynaryjna nie została im udzielona. Dwa z tych psów zmarły. Jednego z nich wolontariusze przynieśli pod biuro dyrektora. Ten tylko potrącił go nogą, sprawdzając, czy jeszcze żyje - mówi.

O fatalnym stanie drugiego psa kobieta dowiedziała się od innych wolontariuszy. - Sunia nie była w stanie wstać, przewracała się w budzie. Poleciłam natychmiast ją zabrać do całodobowej lecznicy w Warszawie. Początkowo właściciel się zgodził, po czym cofnął zgodę, twierdząc, że "musi mieć ślad w papierach". Następnego dnia dowiedziałyśmy się, że pies nie żyje. To był moment graniczny - przyznaje.

Jak później dowiedziała się z akt i ksiąg leczenia, zwierzęta z interwencji nie otrzymały żadnej pomocy - po 14 dniach zostały jedynie zaszczepione na wściekliznę.

Karolina Pawelczyk-Dróżdż oświadczyła, że nie będzie dalej "wyciągać psów z miejsca, w którym nic się nie zmienia". Pod koniec listopada wolontariusze zostali wyrzuceni ze schroniska.

W lutym 2018 roku wolontariusze złożyli zawiadomienie do prokuratury. Sprawa ciągnęła się latami - początkowo została umorzona. - Składałyśmy zażalenia, wnioski i pisma, po których postępowanie musiało zostać wznowione - mówi Karolina Pawelczyk-Dróżdż.

W 2019 roku kierownik schroniska usłyszał zarzut znęcania się nad zwierzętami.

Pod koniec stycznia 2025 roku po nagłośnieniu sprawy i protestach miejsce zostało zamknięte, a psy zabrane do innych przytulisk.

Dziś sprawa sądowa zbliża się do końca. Termin rozprawy wyznaczono na 18 lutego.

Anna Nicz

Chcesz porozmawiać z autorką? Napisz: anna.nicz@firma.interia.pl