Dalsza część artykułu znajduje się pod materiałem video:

Węgiel (traktowany tu zbiorczo jako kamienny i brunatny) w dalszym ciągu stanowi ważną część polskiego miksu energetycznego, z roku na rok jednak coraz mniejszą — według danych Forum Energii, w 2025 r. odpowiadał za 52,8 proc. produkcji prądu w Polsce, przy 55,6 proc. rok wcześniej i 83 proc. w roku 2015.

Czytaj też: Czarne złoto w odwrocie. Paradoksalnie to może być dobra informacja

Czy 2049 r. to realna data?

Także w szczytowych momentach "czarne złoto" odgrywa dziś mniejszą rolę niż kiedyś. Dziennikarz portalu Wysokienapiecie.pl, Bartłomiej Derski, porównał chwile rekordowego zapotrzebowania na moc od 2019 r. do najnowszego rekordu z 3 lutego. Siedem lat temu węgiel odpowiadał za 89 proc. dostaw mocy, w ostatnich dniach natomiast za 53 proc.

Dyskusja na temat odchodzenia od węgla w energetyce oraz społeczno-gospodarczej transformacji regionów, które są z nim związane, trwa od dawna. Od początku roku obowiązuje nowelizacja tzw. ustawy górniczej (ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego), która przyznaje urlopy oraz odprawy dla odchodzących pracowników kopalni Polskiej Grupy Górniczej, Południowego Koncernu Węglowego, Jastrzębskiej Spółki Węglowej oraz Lubelskiego Węgla Bogdanka. Przepisy były od dawna wyczekiwane przez środowiska górnicze i wydają się w ich oczach niezbędnym warunkiem zgody na powolne wygaszanie sektora.

Ustawa milczy na temat harmonogramu zamykania poszczególnych kopalń, ten jednak znajduje się w głośnej umowie społecznej na temat transformacji sektora górnictwa węgla kamiennego, zawartej między rządem a górniczymi związkami zawodowymi w maju 2021 r. Ostateczny horyzont wygaszenia branży to rok 2049. Zwolennicy przyspieszenia transformacji energetycznej od dawna krytykują tę datę, uznając ją za nierealistyczną przy szybko spadającym zapotrzebowaniu na węgiel.

Będą zmiany w umowie?

Mimo zmiany władzy, politycy aktualnej ekipy rządzącej wiele razy deklarowali publicznie swoje przywiązanie do zapisów umowy. O to, czy dokument będzie realizowany w niezmiennym kształcie, spytaliśmy Mariana Zmarzłego, który jako podsekretarz stanu w Ministerstwie Energii odpowiada właśnie za górnictwo.

Urzędnik podkreśla, że umowa stanowi "istotny instrument ochronny dla osób objętych skutkami procesu wygaszania górnictwa" — konkrety na ten temat znalazły się właśnie w znowelizowanej w zeszłym roku ustawie.

Równocześnie wiceminister nie potwierdza absolutnej stałości ustaleń sprzed pięciu lat. — Zmieniająca się sytuacja geopolityczna wpływająca na globalny handel, uwarunkowania techniczno-górnicze i geologiczne, a także nadrzędne znaczenie bezpieczeństwa w górnictwie pokazują jak dynamiczne mogą być założenia Umowy społecznej w dłuższej perspektywie. Niewykluczone zatem, że w przyszłości konieczny będzie powrót do rozmów i — po przeprowadzeniu pogłębionych analiz — weryfikacja niektórych zapisów tego dokumentu — mówi.

— Obecnie nie istnieje jeden gotowy scenariusz, który w pełni odzwierciedlałby wszystkie możliwe zmiany mogące wpływać na realizację ustaleń Umowy społecznej aż do 2049 r. — dodaje wiceminister.

Ile węgla będziemy potrzebować?

W raporcie "Co z węglem w Polsce? Między dekarbonizacją a potrzebami gospodarki" Dominik Brodacki, szef działu energetycznego Polityki Insight, stwierdza, że w połowie lat trzydziestych powinno pracować już tylko kilka najbardziej wydajnych zakładów z 19, które wydobywały węgiel kamienny w 2025 r. Wiceminister Zmarzły odżegnuje się jednak od wskazywania kopalń, które mają największy potencjał do dłuższej pracy. — Potencjał wydobywczy kopalń powinien być dostosowany do realnych potrzeb odbiorców — odpowiada.

Z dokumentów takich jak projekty Krajowego Planu w dziedzinie Energii czy Klimatu (KPEiK) albo najnowszego projektu Planu rozwoju sieci przesyłowej Polskich Sieci Elektroenergetycznych na lata 2037-2036 wiemy, że te potrzeby będą spadać.

Według "pragmatycznej" wersji KPEiK, za którą optuje Ministerstwo Energii, w 2040 r. zużycie węgla kamiennego wyniesie 10,1 mln ton (przy 53,2 mln ton w 2020 r.), podczas gdy według Umowy — w wersji wysłanej do notyfikacji w Komisji Europejskiej we wrześniu 2024 r. — ma to być 9,9 mln ton. Rozbieżność w tym przypadku jest niewielka, ale już w "ambitnym" scenariuszu KPEiK za 16 lat będziemy zużywać już tylko 0,7 mln ton węgla. Do mniejszego zapotrzebowania niż zakłada to umowa może też dojść już w 2030 r.

Niektóre szacunki, które w swoim raporcie przytacza Dominik Brodacki, wskazują, że za cztery lata zapotrzebowanie może wynieść zaledwie 7,1 mln ton. "Ambitny" scenariusz KPEiK (w wersji przedstawionej przez Ministerstwo Energii w grudniu zeszłego roku) podaje na 2030 r. liczbę 19,4 mln ton węgla kamiennego, podczas gdy umowa w swoim wniosku notyfikacyjnym opiewa na 26,3 mln ton.

Okres przejściowy najbardziej wymagający?

Wiceminister Zmarzły potwierdza stopniowo ograniczenie zapotrzebowania energetyki na węgiel. — Jednocześnie należy podkreślić, że okres przejściowy transformacji energetycznej będzie najbardziej wymagający — w dalszym ciągu w dużej mierze oparty na węglu kamiennym — do czasu pełnego uruchomienia infrastruktury nowych źródeł energii, takich jak bloki gazowe czy energetyka jądrowa — uzupełnia.

Zastępowanie węgla gazem jako źródłem dyspozycyjnym oraz szczytowym już się dzieje, widać też, że Ministerstwo Energii skłania się ku scenariuszowi "from coal to nuclear". Argumenty za tym ostatnim, tj. rozwojem mocy jądrowych w miejsce węglowych. nie dotyczą tylko energetyki (zapewnienia systemowi sterowalnych źródeł pracujących w tzw. podstawie niezależnie od warunków pogodowych) ale i kwestii społecznych — przyciągnięcia inwestycji i tworzenia nowych, dobrze płatnych miejsc pracy w regionach pogórniczych.

Czytaj też: Czy regiony uzależnione od węgla są skazane na los Detroit? Ekspert wskazuje remedium [WYWIAD]

Co do alternatyw dla górników, wiceminister Zmarzły przyznaje, że "nowoczesne technologie nie zawsze przekładają się na porównywalną liczbę miejsc pracy, choć często generują również nowe formy zatrudnienia". W Business Insiderze pisaliśmy też, że zielone gałęzie przemysłu często oferują mniej atrakcyjne warunki zatrudnienia niż górnictwo.

Co z firmami okołogórniczymi?

Przedstawiciel resortu energii podkreśla, że na czas transformacji energetycznej potrzeba "adekwatnych systemów wsparcia". Przypomina tu o znowelizowanej ustawie. — Akt ten jest nie tylko kluczowy dla zapewnienia stabilności działania spółek węglowych, lecz także umożliwia zastosowanie instrumentów osłonowych i zabezpieczeń socjalnych dla pracowników sektora — mówi.

Zmarzły zaznacza, ze pracownicy branży górniczej są przyzwyczajeni do wykonywania skomplikowanych i obarczonych wyższym ryzykiem zadań. Jak mówi, górnicy odchodzący z kopalń znajdowali do tej pory zatrudnienie m.in. w budownictwie i transporcie, decydują się też na zakładanie własnych działalności gospodarczych. Transformacja to jednak nie tylko historie pojedynczych osób, ale też całych firm. Co stanie się z przedsiębiorstwami związanymi dziś z górnictwem?

—Podmioty funkcjonujące dotychczas głównie w otoczeniu sektora górniczego w naturalny sposób znajdują swoje miejsce m.in. w budownictwie tunelowym, natomiast część wyspecjalizowanych firm będzie poszukiwać możliwości realizacji usług wykonawczych i podwykonawczych w branżach elektrycznej czy maszynowej — odpowiada na to pytanie Marian Zmarzły.

Wiceminister energii przyznaje też, że odnalezienie się firm w powęglowej rzeczywistości nie będzie łatwe. — Poszukiwanie nowych rynków zbytu i obszarów działalności stanowi istotne i wymagające wyzwanie dla przedsiębiorstw związanych z górnictwem, zwłaszcza w kontekście konieczności pozyskiwania zleceń i kontraktów również poza regionem Śląska — mówi. W raporcie Dominika Brodackiego czytamy o możliwości przekształcania kopalń i spółek górniczych w firmy zajmujące się podziemnymi pracami inżynieryjnymi, rekultywacją czy odwiertami.

Prezydent wkracza do gry

W 2025 r. budżetowe wydatki na sektor górnictwa węgla kamiennego, w tym na bieżące funkcjonowanie kopalń i pokrywanie ich strat, wyniosły ponad 9 mld zł. W tym roku kwota powinna być niższa i wynieść ok. 5,5 mld zł. Z kolei obowiązująca od tego roku ustawa górnicza zakłada, że na likwidację kopalń i osłony dla odchodzących pracowników do 2035 r. wydamy ok. 11 mld zł. To dużo?

—Konstrukcja Umowy Społecznej zakłada wzrost obciążeń budżetowych w sytuacji stopniowego ograniczania zapotrzebowania na węgiel przez krajową energetykę. Koszty wynikające z konieczności utrzymania funkcjonowania kopalń przy jednoczesnym inwestowaniu w nowe technologie będą nieuniknione i znaczące — przyznaje Marian Zmarzły.

Czytaj też: Komisja uratuje regiony węglowe? Planowanie sprawiedliwej transformacji

Wiceminister tłumaczy te wydatki koniecznością zachowania okresu przejściowego w polskiej energetyce (z dalszym funkcjonowaniem stopniowo coraz bardziej ograniczanego węgla). Jak mówi, "nie można podejmować działań pochopnych, które mogłyby zagrozić stabilności i bezpieczeństwu funkcjonowania krajowego systemu energetycznego".

5 lutego do sejmu wpłynął zapowiadany wcześniej projekt kolejnej nowelizacji ustawy górniczej, tym razem przygotowany przez prezydenta Karola Nawrockiego. Głowa państwa proponuje w projekcie objęcie tymi samymi uprawnieniami do urlopów czy odpraw górników odchodzących z kopalni prywatnych (ustawa obowiązująca od początku roku pozwala na to tylko pracownikom sektora publicznego). Jak dotąd Ministerstwo Energii nie odniosło się do pomysłu, który według otoczenia prezydenta jest m.in. odpowiedzią na postulaty górników z kopalni PG Silesia.

94 proc. węgla kamiennego zużywanego przez gospodarstwa domowe w UE wykorzystuje się w Polsce — wskazali eksperci Polskiego Instytutu Ekonomicznego. Jednocześnie 18 proc. ciepła sieciowego zużywanego przez europejskie gospodarstwa wykorzystuje się w Polsce — to najwięcej w całej UE.

Czytaj też: Gaz już tańszy w produkcji prądu od węgla w Polsce. Co to oznacza?

W ocenie ekspertów PIE sposób wykorzystania energii w gospodarstwach domowych w Polsce "istotnie zmienił się" w ostatnich 23 latach względem 2002 r. Poprawie uległy także wskaźniki związane z dostępnością energii — spadł odsetek gospodarstw oceniających swój komfort cieplny jako niewystarczający (o 8,4 pkt. proc.) i niemających dostępu do ciepłej wody (o 14,4 pkt. proc.).

Gaz wypiera węgiel

Jak zauważyli eksperci, gospodarstwa domowe ogrzewają się w znacznie większym stopniu gazem ziemnym (wzrost o 14,1 pkt. proc.) kosztem paliw stałych, tj. węgla kamiennego (spadek o 23,8 pkt. proc.) i drewna opałowego (spadek o 21,1 pkt. proc.). Zwiększył się też udział gospodarstw eksploatujących urządzenia elektryczne, w tym klimatyzatory (o 7,2 pkt. proc.), zmywarki do naczyń (o 40,3 pkt. proc.) czy komputery (o 41,7 pkt. proc.).

Czytaj też: Rynek węgla pod presją. W ciągu roku spadki sięgają ponad 25 procent

"94 proc. węgla kamiennego zużywanego przez gospodarstwa domowe w UE wykorzystuje się w Polsce. Polskie gospodarstwa domowe zużywają 9 proc. energii wykorzystywanej przez wszystkie takie gospodarstwa w krajach UE" — przekazał Instytut.

W ocenie ekspertów, dane GUS obrazują, że gospodarstwa domowe w Polsce, wśród poszczególnych nośników energii, wykorzystują najwięcej ciepła z sieci (18 proc.) i węgla kamiennego (94 proc.). Zaznaczyli, że są one również w czołówce zużycia energii ze źródeł odnawialnych (9 proc.). "Wartości te są większe niż udział polskiego społeczeństwa w ogóle ludności UE, który wynosi 8 proc." — zauważyli.

Dalsza część tekstu pod materiałem wideo

Czytaj też: Wybory w Japonii są ważniejsze, niż się wszystkim wydaje

Firmy liczą straty po spadku wartości Bitcoina

Symbolicznym przykładem skali problemu jest MicroStrategy, firma, która z producenta oprogramowania przeobraziła się w potężny "skarbiec bitcoina". Jej model biznesowy polega na pozyskiwaniu kapitału i masowym skupowaniu kryptowalut.

Spółka właśnie poinformowała o stracie netto w wysokości 12,4 mld dol. w czwartym kwartale 2025 r., a kurs jej akcji spadł w pół roku z 129 do 71 dol. Choć jej dyrektor zapewnia, że firma przetrwa nawet wtedy, gdy bitcoin spadnie do 8 tys. dol., "Wall Street Journal" ostrzega, że setki mniejszych podmiotów, które skopiowały ten model, mogą tego nie wytrzymać.

Podobne zjawiska widać także w Polsce. Przykładem jest spółka BTCS S.A., dawniej Vakomtek, która jeszcze niedawno zajmowała się dystrybucją drobnego sprzętu AGD. Po ogłoszeniu zmiany strategii na blockchain i kryptowaluty jej akcje wystrzeliły z 90 gr do prawie 17 zł, by dziś spaść do około 5 zł. Spółka uspokaja inwestorów, podkreślając swój "Active Treasury", który ma stabilizować wyniki, ale skala zmienności pokazuje, jak ryzykowny jest ten rynek.

Czytaj też: Donald Trump zniósł cła na towary z Indii. Putin ma problem

Co dalej z kursem Bitcoina? Duże wahania to już norma

Zdaniem ekspertów spadki same w sobie nie są niczym nowym. Łukasz Żeligowski, prezes giełdy Kanga Exchange w rozmowie z "Gazetą Wyborczą" przypomina, że dla osób obecnych w krypto od lat wahania rzędu 35–40 proc. to norma. Bitcoin, jak twierdzi, nadal porusza się zgodnie z czteroletnimi cyklami: po gwałtownych wzrostach przychodzi korekta, a potem stopniowa odbudowa.

Według niego rynek może pozostawać pod presją jeszcze przez kilka tygodni, a nawet do trzech miesięcy. Kluczowym poziomem jest przedział 60–65 tysięcy dol. Jeśli nie uda się go utrzymać, możliwy jest spadek nawet w okolice 38 tys.

Sekretarz skarbu USA: nie będziemy ratować Bitcoina

Sekretarz Skarbu Scott Bessent otwarcie przyznał w Kongresie, że administracja nie ma uprawnień do wymuszenia skupu kryptowalut przez banki i że Stany Zjednoczone nie będą ratować bitcoina. Jednocześnie skrytykował część branży za to, że bardziej ceni brak regulacji niż dobre regulacje. W praktyce rynek kryptowalut zderzył się z oporem tradycyjnego sektora bankowego.

Według szacunków amerykańskiego Komitetu Doradczego ds. Emisji Skarbowych zagrożonych odpływem mogłoby być nawet 37 proc. wszystkich depozytów, czyli około 6,6 biliona dol. Chociaż te liczby mogą być zawyżone, nawet JPMorgan przyznaje, że banki stoją przed realnym ryzykiem utraty klientów i będą naciskać na to, by regulacje stablecoinów były restrykcyjne.

Czytaj też: Ukraiński żołnierz: koniec października okazał się dla nas katastrofą

Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski podał, że w nocnym ostrzale Rosja użyła ponad 400 dronów oraz około 40 rakiet. Szkody odnotowano w obwodach wołyńskim, iwanofrankiwskim, lwowskim i rówieńskim. "Każdego dnia Rosja może wybrać prawdziwą dyplomację, ale decyduje się na kolejne ataki" – napisał Zełenski w serwisie X. Podkreślił również, że społeczność międzynarodowa powinna odpowiedzieć na te działania, wspierając rozmowy trójstronne.

Zniszczenia kluczowych obiektów energetycznych

Minister energii Ukrainy Denys Szmyhal poinformował, że celem rosyjskich ataków stały się stacje transformatorowe oraz linie napowietrzne o napięciu 750 kW i 330 kW, które stanowią podstawę ukraińskiego systemu energetycznego — podał Bloomberg. Zniszczenia dotknęły również elektrowni w Bursztynie i Dobrotworze. Poważnych uszkodzeń doznały też obiekty energetyki cieplnej.

Czytaj też: "Rosjanie dodają Starlinki do dronów"

Według DTEK, największej prywatnej firmy energetycznej na Ukrainie, był to już dziesiąty masowy atak na elektrociepłownie należące do przedsiębiorstwa od października.

W obwodzie lwowskim ponad 600 tys. gospodarstw domowych zostało pozbawionych prądu – poinformował gubernator Maksym Kozycki. W wyniku ataku na infrastrukturę krytyczną w Dobrotworze około 6 tys. gospodarstw domowych nie ma dostępu do wody i ogrzewania.

Reakcja Polski i międzynarodowe wsparcie

Polska zareagowała na rosyjskie ataki w pobliżu swojej granicy, zamykając przestrzeń powietrzną na wschodzie kraju oraz podrywając myśliwce. Ukraina zwróciła się do Polski o pilną pomoc – przekazał minister Szmyhal. W międzyczasie pracownicy ukraińskiego sektora energetycznego pozostają w gotowości do rozpoczęcia napraw, gdy tylko warunki na to pozwolą.

Ataki zbiegają się z zaplanowanymi rozmowami ukraińskich negocjatorów z przedstawicielami USA w Miami. Spotkanie ma na celu kontynuowanie działań na rzecz zakończenia wojny, jednak Biały Dom nie potwierdził jeszcze tych planów.

- Byłam niepoprawną optymistką. Myślałam, że to nam się nie przytrafi. Nie mamy wielkiego domu, nic, co mogłoby kogoś szczególnie skusić. Miałam też poczucie, że włamania były częstsze kiedyś, a dziś to rzadkość - mówi Ola. Razem z mężem i dwójką dzieci mieszka na zamkniętym osiedlu domów wielorodzinnych. Do włamania doszło w środku dnia, w momencie, gdy wraz z mężem zawozili dzieci na stałe zajęcia dodatkowe. Dziś nie ma wątpliwości, że nie był to przypadek. 

- Jestem przekonana, że byliśmy wcześniej obserwowani. Sprawca doskonale wiedział, kiedy wyjdziemy z domu i jak długo nas nie będzie. Ta świadomość jest najbardziej niekomfortowa. Myśl, że ktoś mógł śledzić nasze codzienne aktywności, sposób spędzania czasu i rytm dnia, do dziś wywołuje u mnie niepokój - tłumaczy.

Po powrocie do domu początkowo nic nie wskazywało na włamanie. Ola zauważyła jedynie ślad błota na schodach, który w pierwszej chwili zrzuciła na pośpiech jednego z domowników. Chwilę później dostrzegła jednak kolejne ślady butów w kuchni i łazience. Jedno z okien było uchylone, a moskitiera odsunięta.

- Wtedy już wiedziałam - wspomina. Sprawdziła szafki z biżuterią i jej przypuszczenia się potwierdziły. - To był ogromny szok. Trudno pogodzić się z myślą, że ktoś bez zaproszenia wchodzi do twojego domu i zabiera to, na co pracowałaś albo co dostałaś od bliskich - mówi.

Od razu wezwali policję, jednak mimo przeprowadzonych czynności sprawcy nie udało się ustalić. Postępowanie zostało umorzone. - Usłyszeliśmy, że takie przestępstwa są bardzo trudne do wykrycia - relacjonuje Ola.

Konsekwencje zdarzenia były jednak znacznie większe niż straty materialne. - Najbardziej odczuły to dzieci. Bały się zostawać same, sprawdzały, czy ktoś nie jest w domu. Ten lęk był bardzo realny - opowiada.

Po włamaniu zamontowali czujniki ruchu i alarm, a rozważają także instalację kamer monitoringu. - Nasze poczucie bezpieczeństwa zostało zachwiane. Może to zabrzmi naiwnie, ale cieszę się, że skończyło się tylko na stratach materialnych. Najważniejsze, że nikogo z nas nie było wtedy w domu - dodaje.

W Polsce do włamania z kradzieżą dochodzi średnio co 20 minut. To 60 tysięcy zdarzeń rocznie. - To błąd myślenia zakładać, że nas to nie dotyczy, bo nic nie mamy albo dobrze się zabezpieczyliśmy. To fałszywe poczucie bezpieczeństwa - mówi Andrzej Mroczek, były policjant i wykładowca kryminologii Uniwersytetu Civitas.

Jak podkreśla, każda kilkugodzinna nieobecność w domu to potencjalne ryzyko włamania. - Każde mieszkanie może stać się celem. Wszystko zależy od profilu sprawcy. Włamywacze z "niższej półki" pokonują proste zabezpieczenia i biorą wszystko, co wpadnie im w ręce: alkohol, leki, jedzenie czy kosmetyki - tłumaczy ekspert.

Z kolei profesjonaliści działają inaczej. - Planowanie, rozpoznanie, odpowiedni sprzęt. Cel jest prosty: jak największy łup przy minimalnym ryzyku - dodaje Mroczek.

Najczęściej wyważają drzwi lewarem lub łomem, stosują bumping, przewiercają albo wyłamują wkładkę zamka, a czasem po prostu wybijają szybę. - Sforsowanie zabezpieczeń trwa od 3 do 60 sekund, a splądrowanie mieszkania 3-8 minut -wyjaśnia.

Damian mieszka i pracuje we Wrocławiu. Jak podkreśla, włamania w jego okolicy zdarzają się notorycznie. - Po takiej sytuacji nie można mówić o jakimkolwiek poczuciu bezpieczeństwa. Ono spada na samo dno. Nawet jeśli dom jest najlepiej zabezpieczony, kiedy z niego wychodzę, złodziej robi, co chce, bo i tak nie ponosi konsekwencji - mówi.

W swoim życiu przeżył dwa włamania - do swojego domu i do tego, w którym wykonywał zlecenie. Pracuje jako wykończeniowiec. - Straty wyniosły kilkanaście tysięcy złotych. Najbardziej bolało co innego. Usługa, którą zobowiązałem się wykonać, nie mogła zostać zrealizowana zgodnie z planem. Osoba, która pozbawiła mnie możliwości wykonania pracy, nie poniosła żadnych konsekwencji - zaznacza.

W obu przypadkach Damian niemal natychmiast zadzwonił na policję. - Przyjechał funkcjonariusz i technik, który zabezpieczył odciski palców - wspomina. Sprawców do tej pory nie udało się złapać. - Drugi raz policja podeszła do sprawy w identyczny sposób. Szczerze mówiąc, zaczynam się zastanawiać, po co właściwie są. Zawsze wydawało mi się, że państwo ma obowiązek zapewnić bezpieczeństwo, a w takich sytuacjach człowiek zostaje całkowicie bezradny - dodaje.

W odpowiedzi na bezsilność Damian wraz z sąsiadami postanowili wziąć sprawy w swoje ręce.

- Zorganizowaliśmy własny system obserwacji, zwracamy uwagę na to, co dzieje się na osiedlu. Niestety włamania wciąż się zdarzają. Powinna zmienić się polityka w tym kraju. Politycy pokazują, że można robić wszystko i nie ponosić konsekwencji. Potrzebujemy innych decydentów i systemu, który doprowadza sprawy do końca - mówi.

Zwraca też uwagę na odpowiedzialność społeczną. - Ludzie nie czują się odpowiedzialni za innych, nie są uważni. A wystarczyłoby się rozejrzeć, żeby zapobiec wielu trudnym sytuacjom - podsumowuje.

Chociaż od tamtego dnia minęło już kilka lat, Ada wciąż pamięta go bardzo wyraźnie. Jak przyznaje, to doświadczenie zostanie z nią do końca życia. - Wróciłam do domu po spotkaniu ze znajomymi, zbliżała się północ. Byłam w swoim pokoju w domu rodzinnym. W lustrze odbijało się okno i wtedy zobaczyłam człowieka w czarnej kominiarce. Włamał się przez bramę, za chwilę mógł być w środku - wspomina. Gdy zorientował się, że został zauważony, uciekł.

- Szybko obudziłam mamę i wezwałyśmy policję - dodaje. Do kradzieży ostatecznie nie doszło, ale strach nie minął. Przez kolejne miesiące Ada żyła w ciągłym napięciu. - Bałam się wracać do domu po zmroku. Prosiłam znajomych, żeby mnie odprowadzali, albo rodziców, żeby po mnie wychodzili. Dużo mówiłam o tym zdarzeniu, to chyba był mój sposób radzenia sobie ze stresem - przyznaje.

Tym większym, że sprawcy nigdy nie udało się zatrzymać. - Policja częściej patrolowała naszą okolicę, a my jako rodzina byliśmy dużo bardziej czujni. Regularnie sprawdzałam, co dzieje się w ogrodzie, prosiłam rodziców, żeby wieczorem upewniali się, że nikogo tam nie ma - opowiada.

Ta ostrożność została z nią do dziś. - Wiem, że włamania naprawdę się zdarzają. Nie tylko w wiadomościach czy filmach - podsumowuje.

Doświadczenie włamania może silnie wpłynąć na samopoczucie psychiczne i fizyczne. Narusza podstawowe poczucie bezpieczeństwa i kontroli. - Dla wielu osób dom przestaje być miejscem spokoju, a zaczyna kojarzyć się z zagrożeniem - mówi psycholożka i psychoterapeutka Monika Machnicka. W konsekwencji pojawiają się silne emocje: lęk, złość, bezradność czy poczucie niesprawiedliwości.

Częste są także objawy fizyczne, m.in. napięcie, problemy ze snem, nadmierna czujność i trudność w relaksowaniu się. - Obniża się zaufanie do świata, a część osób funkcjonuje w stałym poczuciu zagrożenia. Zdarza się również wstyd lub irracjonalne poczucie winy, mimo że odpowiedzialność zawsze leży po stronie sprawcy - podkreśla ekspertka.

Radzenie sobie ze skutkami włamania bywa procesem. - Pomocne jest stopniowe odzyskiwanie kontroli, np. poprzez poprawę zabezpieczeń czy uporządkowanie przestrzeni - wskazuje Machnicka.

Ryzyko włamania można jednak ograniczyć. Albo chociaż próbować. - Pomaga czujność sąsiadów, wizyty rodziny lub znajomych, opróżnianie skrzynki pocztowej i usuwanie ulotek spod drzwi. Ważne jest też niechwalenie się wyjazdem w mediach społecznościowych - zaznacza Andrzej Mroczek.

Nie bez znaczenia są zabezpieczenia techniczne. - Solidne drzwi i zamki, czujniki ruchu, kamery z aplikacją, alarmy, czasowe włączniki światła, sejfy przymocowane do podłoża. Każda dodatkowa warstwa ochrony zwiększa szansę, że włamywacz zrezygnuje - podkreśla ekspert.

Dobra wiadomość? Włamań jest mniej niż jeszcze kilka lat temu. - Od 2023 roku statystyki pokazują wyraźny spadek. To efekt większej świadomości, nowoczesnych technologii, pomocy sąsiedzkiej oraz skuteczniejszych działań policji - podsumowuje Andrzej Mroczek.

Czytaj też: Wybory w Japonii są ważniejsze, niż się wszystkim wydaje

Jak relacjonuje "Gazeta Wyborcza" transakcja miała być zwykłą pożyczką na kilkanaście tysięcy złotych, nawet potwierdzona odręcznie spisaną umową. Dla systemów bankowych wyglądało to jednak jak klasyczny schemat oszustwa.

Dlaczego bank zinterpretował transakcję jako oszustwo?

Kobieta i jej znajomy mieszkali w różnych miastach. Zamiast spotykać się osobiście lub wykonywać przelew, zdecydowali się na wypłatę gotówki kodem BLIK. Ona wygenerowała kod i zaakceptowała transakcję w aplikacji bankowej, a on wypłacił pieniądze w bankomacie.

W tym momencie uruchomiły się jednak mechanizmy bezpieczeństwa. Bank widział, że telefon właścicielki konta znajduje się setki kilometrów od bankomatu, a dodatkowo w chwili zatwierdzania kodu prowadziła ona rozmowę telefoniczną.

To połączenie okazało się kluczowe. Od kilku lat banki intensywnie walczą z oszustwami telefonicznymi i wyłudzeniami opartymi na socjotechnice. Typowy schemat polega na tym, że przestępca dzwoni do ofiary, podszywa się pod policję, bank lub członka rodziny i nakłania ją do wykonania przelewu albo podania kodu BLIK. Dlatego część banków monitoruje, czy w momencie zlecania wypłaty lub przelewu trwa zwykła rozmowa telefoniczna, i przy podwyższonym ryzyku automatycznie blokuje transakcję, a czasem całe konto.

Co istotne, dotyczy to tylko zwykłych połączeń telefonicznych — rozmowy prowadzone przez WhatsApp, Signal czy inne komunikatory nie są w ten sposób widoczne dla banku.

Czytaj też: Donald Trump zniósł cła na towary z Indii. Putin ma problem

Po zablokowaniu transakcji bank sięgnął dodatkowo po nagrania z monitoringu przy bankomacie. Na filmie było widać, że gotówkę wypłaca mężczyzna, a nie właścicielka konta. To praktycznie przesądziło sprawę. Kobieta przekazała bankowi umowę pożyczki i przyznała, że udostępniła kod BLIK osobie trzeciej, co jest formalnym złamaniem regulaminu, i teraz czeka na dalsze decyzje.

Blokada transakcji poprzez użycie BLIK-a. Kiedy można się jej spodziewać?

Nie oznacza to, że każda taka transakcja zawsze zostanie zablokowana. Bankowe systemy działają kontekstowo. Zwykle nie reagują na drobne płatności, na przykład za lekcje online czy zakupy dzieci, często tolerują przekazywanie kodów w rodzinie i zazwyczaj nie blokują jednorazowych niewielkich przelewów "na prezent". Problem zaczyna się wtedy, gdy pojawia się kilka czynników naraz: wysoka kwota, rozmowa telefoniczna, duża odległość między telefonem a bankomatem i wypłata gotówki.